Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Pokonywanie frustracji, powodowanej DYSLEKSJĄ

dysleksjaŻeby lepiej się skupić,
zaznaczaj czytaną linię.

„JAKI jest twój numer telefonu?” — pyta Julie. Rozmówca zaczyna dyktować cyfry, ale to, co Julie zapisuje, wcale ich nie przypomina.

„Nauczycielka porwała obrazek, który namalowałam” — rozpacza Vanessa. „Nigdy nie potrafiłam zapamiętać tego, co mówiła”.

Przeszło siedemdziesięcioletni David z ogromnym wysiłkiem sylabizuje proste słowa, których czytanie opanował ponad sześćdziesiąt lat wcześniej.

Julie, Vanessa i David mąją dokuczliwe trudności z uczeniem się. Cierpią na dysleksję. Co jest jej powodem? Jak można pokonywać wywołaną nią frustrację?

Co to jest dysleksja?

Dysleksja definiowana jest jako „zaburzenia w umiejętności czytania”. Ale chociaż często mówi się tylko o trudnościach z czytaniem, w grę może wchodzić coś więcej.*// [Niektórzy specjaliści nazywają kłopoty z nauką pisania ‘dysgrafią’, a upośledzenie umiejętności liczenia — ‘dyskalkulią’]

Nazwa tego zaburzenia pochodzi z języka greckiego. Przedrostek dys- znaczy „trudność z”, a wyraz leksis — „słowo”. A zatem dysleksja to między innymi nieprawidłowości w posługiwaniu się słowami lub językiem. Dotyczy nawet kłopotów z zapamiętaniem prawidłowej kolejności jakichś elementów, na przykład dni tygodnia lub liter w wyrazie. Zdaniem doktora H.T.Chasty'ego z brytyjskiego Instytutu Dysleksji zaburzenie to „jest upośledzeniem koordynacji, odbijającym się na pamięci krótkotrwałej, percepcji i zdolnościach manualnych”. Nic więc dziwnego, że osoby cierpiące na dysleksję mogą się czuć sfrustrowane.

Weźmy pod uwagę Davida. Dlaczego żona musiała mu pomagać od nowa uczyć się czytać, skoro niegdyś czytał dużo i płynnie? David doznał udaru, który uszkodził część mózgu odpowiedzialną za korzystanie z mowy, i to ogromnie spowolniło jego postępy w czytaniu. Co ciekawe, dłuższe słowa sprawiały mu mniej trudności niż krótsze. Pomimo dysleksji nabytej, David nie stracił umiejętności prowadzenia rozmowy ani bystrości umysłu. Mózg człowieka jest tak skomplikowany, że naukowcy nie potrafią jeszcze do końca zrozumieć, w jaki sposób przetwarza bodźce dźwiękowe i wzrokowe.

Natomiast Julie i Vanessę dotknęła dysleksja rozwojowa, która ujawniła się z wiekiem. Specjaliści na ogół przyjmują, że siedmio-, ośmiolatki, które pomimo normalnego poziomu inteligencji mają nietypowe trudności z czytaniem, pisaniem i ortografią, mogą być dyslektykami. Próbując odwzorować jakąś literę, takie dzieci często zapisują jej lustrzane odbicie. Wyobraźmy sobie, jak sfrustrowane musiały być Julie i Vanessa, gdy nauczyciele niesłusznie mówili, że są tępe, powolne i leniwe.

W Wielkiej Brytanii na dysleksję cierpi co dziesiąta osoba. Kiedy drudzy nie rozumieją problemów takich ludzi, sprawiają im dodatkową przykrość.

Co wywołuje dysleksję?

Często przyczyną trudności w nauce jest słaby wzrok. Jeśli skoryguje się wadę wzroku, dysleksja zanika. Niewielki odsetek osób mających trudności z czytaniem wypraktykował, że łatwiej jest skupić się na słowach, gdy przykryje się tekst przezroczystą kolorową folią. Innym to nie pomaga.

Niektórzy zauważyli, że zaburzenia te występują rodzinnie, i wskazują na czynnik genetyczny. W czasopiśmie New Scientist opisano niedawno prace badawcze „nad znanym związkiem między genami decydującymi o chorobach autoimmunizacyjnych, takich jak migrena czy astma, a genami odpowiedzialnymi za dysleksję”. Ponieważ dyslektycy i ich rodziny częściej cierpią na choroby autoimmunizacyjne, naukowcy sądzą, iż geny decydujące o dysleksji i tych chorobach leżą w genomie blisko siebie. Jak jednak zauważa behawiorysta Robert Plomin, uczonym „udało się zidentyfikować tylko rejon chromosomu, a nie gen odpowiedzialny za upośledzenie zdolności czytania”.

Pozycja ciała, równowaga oraz koordynacja ruchów są nadzorowane przez móżdżek. Ale jak twierdzą niektórzy naukowcy, odgrywa on też pewną rolę w procesie myślenia i posługiwania się mową. Co ciekawe, uczeni z uniwersytetu w Sheffield w Anglii opracowali test na wykrywanie dysleksji, sprawdzający równowagę i koordynację ruchów. Ich zdaniem skutki uszkodzeń móżdżku są wyrównywane przez zdrowe obszary mózgu. Dzieci poproszone o ustawienie jednej nogi za drugą i wyciągnięcie rąk na boki w zasadzie nie mają trudności z utrzymaniem równowagi. Ale jeśli zasłoni się im oczy, dzieci z dysleksją o wiele mocniej się chwieją, gdyż w utrzymywaniu równowagi w znacznej mierze pomaga im wzrok.

Inni naukowcy wykazują, że mózgi dzieci z dysleksją różnią się od pozostałych budową anatomiczną. U większości ludzi tylna część lewej półkuli jest nieco większa niż prawej, natomiast u dyslektyków obie wydają się być jednakowe. Jeszcze inni twierdzą, iż odkryli zmiany w rozmieszczeniu komórek nerwowych w obszarach mózgu odpowiedzialnych za język.

Tak więc mogą istnieć różne fizyczne przyczyny dysleksji, ale jak najskuteczniej pomóc osobom, które się z nią zmagają?

Pomoc rodziców

Niektórzy rodzice dzieci dyslektycznych obwiniają siebie za problemy swych pociech. Jeżeli tak się czujecie, w rozpędzeniu czarnych myśli pomoże wam pamiętanie, iż wszyscy jesteśmy niedoskonali i różnimy się od siebie. Zacznijcie od uświadomienia sobie, że wasze dziecko potrzebuje podobnego wsparcia jak dziecko z daltonizmem — musi nauczyć się żyć ze swą ułomnością. A wam, jako rodzicom, przypada kluczowa rola wychowawcza.

Chociaż nie ma jeszcze sposobu na zapobieganie ani na wyleczenie dysleksji, można jednak łagodzić jej następstwa. W jaki sposób? Profesor T.R.Miles — autor książki Understanding Dyslexia (Zrozumieć dysleksję), radzi rodzicom najpierw dokładnie ustalić, z czym dziecko dyslektyczne ma kłopoty. Będą mogli wówczas realistycznie ocenić, jakie są jego ograniczenia i czego można od niego oczekiwać. W książce Reading and the Dyslexic Child (Czytanie a dziecko z dysleksją) zalecono: „Należy wymagać od dziecka, żeby robiło tyle, ile potrafi, ale nie więcej”. Wyrozumiałość, zachęty, a przede wszystkim odpowiednie metody nauczania mogą osłabić skutki dysleksji i jednocześnie złagodzić napięcie odczuwane przez dziecko.

Pomoc nauczycieli

Pamiętaj, że dysleksja jest upośledzeniem umiejętności uczenia się. Dlatego nauczyciele muszą poświęcać czas uczniom cierpiącym na dysleksję i podejmować wysiłki, by im pomóc. Dzieci nie są tak rozgoryczone, jeśli stawia się im realistyczne wymagania. Ostatecznie gdy dorosną — i tak najprawdopodobniej będą miały kłopoty z czytaniem na głos.

Nie dawaj za wygraną. Chwal dzieci za najmniejszy postęp — a już na pewno za wszelkie starania. Unikaj jednak nie przemyślanych pochwał. Profesor Miles zaleca, by zauważywszy postęp, nauczyciel powiedział uczniowi cierpiącemu na dysleksję: „Co prawda zrobiłeś kilka błędów, ale mimo to, mogę powiedzieć, że dobrze ci poszło. Widzę poprawę od zeszłego tygodnia, a biorąc pod uwagę twoje trudności, jest to pewne osiągnięcie”. Natomiast, gdy dziecko nie zrobiło postępu, radzi powiedzieć: „Rozumiem, to a to dalej przysparza ci kłopotów. Poszukamy jeszcze innego sposobu, żeby ci pomóc”.

Oceniając czytanie takiego ucznia, unikaj poniżających uwag. Postaraj się, by z przyjemnością sięgał po książkę. Jak to zrobić? Ponieważ osoby wolno czytające łatwo się rozpraszają, rodzice lub nauczyciele mogą zaproponować dziecku, by zaznaczało sobie czytany wiersz, na przykład małą linijką. Jeśli problem polega na myleniu kolejności liter w słowie — życzliwie zapytaj: „Która litera jest pierwsza?”

Wyobraź sobie, jak zniechęcone musi być dziecko z dysleksją, gdy na matematyce nigdy nie może poprawnie odpowiedzieć. O ileż lepiej oszczędzić mu przeżywania kolejnych niepowodzeń, dając łatwiejsze zadania, dzięki czemu będzie się cieszyło, że potrafi je rozwiązać.

Zdaniem pewnej pedagog „kluczową sprawą dla dyslektyków jest uczenie się za pomocą wszystkich zmysłów”. Zapoznając dzieci z właściwą wymową i pisownią słów, zatrudniaj ich wzrok, słuch i dotyk. „Uczeń musi uważnie patrzeć, uważnie słuchać, koncentrować się na ruchach ręki, gdy pisze, i na ruchach ust, gdy mówi” — wyjaśnia profesor Miles. Dzięki temu dziecko z dysleksją skojarzy wygląd litery z brzmieniem odpowiadającej jej głoski oraz z ruchami ręki przy pisaniu. Chcąc pomóc uczniowi rozróżniać mylące mu się litery, naucz go zaczynać pisanie każdej z nich od innego miejsca. „Byłoby idealnie, gdyby wszystkie dzieci [z dysleksją] korzystały godzinę dziennie z indywidualnej pomocy nauczyciela” — czytamy w książce Reading and the Dyslexic Child. Niestety warunki rzadko na to pozwalają. Niemniej również sami dyslektycy mogą sobie pomóc.

Pomaganie samemu sobie

Jeżeli jesteś dyslektykiem, zaplanuj dłuższe czytanie wtedy, gdy czujesz się rześki. Specjaliści zaobserwowali, że uczniowie z dysleksją osiągają dobre wyniki, jeśli czytają przez jakieś półtorej godziny, ale później ich wydajność spada. „Więcej pożytku przynosi codzienne poświęcanie na naukę mniejszej ilości czasu niż nieregularne zdobywanie się na ogromny wysiłek” — zauważono w publikacji Dyslexia at College (Dysleksja w college'u). To prawda, że opanowanie umiejętności płynnego czytania i poprawnego pisania zajmie ci więcej czasu. Bądź jednak wytrwały.

Jak się zorganizować
Wykorzystaj następujące pomoce:
  • osobista tablica ogłoszeń
  • kalendarz terminowy
  • pudełko lub koszyk na listy i inne pisma
  • teczka z dokumentami osobistymi
  • pamiętnik
  • notatnik z adresami

Korzystaj z przenośnej maszyny do pisania lub jeszcze lepiej z komputera z edytorem tekstu i programem umożliwiającym sprawdzanie pisowni wprowadzanych słów. Połącz to z nauką porządkowania i spożytkowywania informacji (patrz ramka obok).

Jeżeli po zapoznaniu się z powyższą ramką doszedłeś do wniosku, że jesteś dyslektykiem, nie kryj się ze swym problemem. Pogódź się z nim i bierz go pod uwagę. Przypuśćmy, że przygotowujesz się do rozmowy z przyszłym pracodawcą. Jak wielu ludzi, pod wpływem napięcia możesz mieć wtedy trudności z wysławianiem się w sposób jasny i zwięzły. Dlaczego nie miałbyś najpierw kilka razy przećwiczyć takiej rozmowy?

Problemy wynikające z dysleksji nie są łatwe do pokonania. Ale nasz cudowny mózg potrafi nadrobić takie braki. Dlatego nie ma powodów, by stale czuć się nieszczęśliwym. Julie, Vanessa i David wzmogli wysiłki w celu pokonania dręczącego ich rozgoryczenia. Możesz postąpić tak samo. Pamiętaj, że twoje specyficzne ograniczenia nie powinny cię powstrzymywać od nauki. Wytrwale staraj się dobrze opanować czytanie, pisanie i ortografię. Dzięki temu zapewne pokonasz frustrację powodowaną dysleksją.


Jak rozpoznać dysleksję u dzieci

Jeżeli na trzy lub cztery pytania odpowiesz twierdząco — dziecko może być w pewnym stopniu dotknięte dysleksją.

Dzieci do 8 roku życia:
• Czy dziecko późno nauczyło się mówić?
• Czy ciągle ma duże trudności z czytaniem lub poprawnym pisaniem? Czy to cię dziwi?
• Czy masz wrażenie, że w sprawach nie związanych z czytaniem i pisaniem jest bystre i rozgarnięte?
• Czy zapisuje litery i liczby na odwrót?
• Czy podczas nauki liczenia musiało używać klocków, palców lub stawiać znaczki na papierze, znacznie dłużej niż jego rówieśnicy? Czy ma poważne kłopoty z zapamiętaniem tabliczki mnożenia?
• Czy z trudnością odróżnia stronę lewą od prawej?
• Czy jest wyjątkowo niezdarne? (Nie wszystkie dzieci z dysleksją są niezdarne).
Dzieci pomiędzy 8 a 12 rokiem życia:
• Czy dziecko robi nietypowe błędy ortograficzne? Czy pomija czasami niektóre litery w słowie lub zapisuje je w niewłaściwej kolejności?
• Czy podczas czytania popełnia na pozór bezmyślne pomyłki?
• Czy nie rozumie czytanego tekstu tak dobrze, jak można by się tego spodziewać po dzieciach w jego wieku?
• Czy ma problemy z przepisywaniem z tablicy?
• Czy podczas czytania na głos opuszcza wyrazy lub całą linię albo dwa razy ją powtarza?
• Czy nie lubi czytać na głos?
• Czy tabliczka mnożenia ciągle sprawia mu trudności?
• Czy myli kierunki oraz strony lewą i prawą?
• Czy brakuje mu poczucia własnej wartości oraz szacunku dla samego siebie?
(Na podstawie informatora Brytyjskiego Towarzystwa Pomocy Dyslektykom Awareness Information oraz programu telewizyjnego Dyslexia, wyprodukowanego przez Broadcasting Support Services, Channel 4 Television w Londynie).
topPrzebudźcie się! nr 15 z 8 sierpnia 1996