Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

RYSIE — niezwykłe spotkanie z cichym łowcą

ryś

„SPÓJRZ! Tam na łące” — wyszeptałem podekscytowany. Wraz z żoną, zachwycając się widokami i odgłosami dziewiczej przyrody, płynęliśmy łódką po majestatycznej rzece Nechako, w środkowej części Kolumbii Brytyjskiej. Nagle pojawiło się zwierzę, które zaatakowało nieświadomego zagrożenia zająca. Ten w mgnieniu oka rzucił się do ucieczki. Wyczuwając naszą obecność, drapieżnik na moment zastygł w bezruchu. Spojrzał na nas chłodno i warknął, jakby chciał po wiedzieć: „Dziękuję bardzo, przez was uciekło mi śniadanie”, po czym bezszelestnie zniknął w mrocznym lesie. „Co to było?” — zapytała żona. „Ryś” — odpowiedziałem. W tej samej chwili do naszych uszu znowu dobiegł jego głos, tym razem dłuższy i donośniejszy.

• Rzadki widok

Takie spotkania zdarzają się niezmiernie rzadko. Niegdyś rysie zamieszkiwały lasy i góry całej półkuli północnej, dziś mają swoje siedliska tylko na nielicznych obszarach. Czasami spotyka się je w niedostępnych górzystych rejonach Eurazji i na południu, w górach Hiszpanii. Najwięcej, jednak, żyje ich na Syberii oraz w gęstych dziewiczych lasach Kanady i Alaski. W pewnym podręczniku o dzikich kotach napisano: „Do bezpiecznego i dostatniego życia rysiom potrzeba dwóch rodzajów środowisk leśnych: matecznika, z sękatymi, poskręcanymi drzewami, gdzie znajdują schronienie i wychowują młode, oraz bujnych, wilgotnych łąk i zagajników, gdzie mogą polować na zające”.

Dorosły ryś jest jakieś sześć razy większy od dużego kota domowego; człowiekowi sięga mniej więcej do uda. Samiec z lasów Ameryki Północnej waży 10-15 kilogramów, a samica 5-10. Są o połowę mniejsze od swoich europejskich kuzynów. Niektóre osobniki osiągają nawet metr długości.

rysie

Jedną z cech charakterystycznych tych zwierząt są wyraźne bokobrody, które wyróżniają je wśród przedstawicieli rodziny kotowatych. Ich głowa, szersza i krótsza niż u innych kotów, sprawia, że wydają się płochliwe i delikatne. Zimą na ciele rysiów północno amerykańskich wyrasta gęsta, miękka sierść o długości około 10 centymetrów; zazwyczaj jest ona popielata z ciemnoszarymi cętkami na głowie. Rysie zamieszkujące Eurazję mają jasnobrązowe umaszczenie, a cętki brunatne. Ich charakterystyczny kikutowaty ogon z czarnym końcem ma jakieś 10 centymetrów. Duże trójkątne uszy zakończone są czarnymi pędzelkami, które pełnią rolę antenek — pomagają ustalić, skąd pochodzą odgłosy wydawane przez małe zwierzęta.

Ten cichy łowca chwyta swoje ofiary dzięki precyzji i umiejętności skradania się. Szerokie stopy, z wysuwalnymi pazurami, pozwalają rysiowi z łatwością pokonywać zaspy śnieżne. Kończyny tylne, silne i bardzo długie, umożliwiają mu natychmiastowe przyśpieszenie i wykonywanie skoków o długości 2-3 metrów. Biegnąc, potrafi z akrobatyczną zwinnością obrócić się w powietrzu i zmienić kierunek. Pościg nie trwa jednak zbyt długo. Jeśli po kilku susach ryś nie schwyta upatrzonej ofiary, zazwyczaj rezygnuje. Aby złapać zająca, nierzadko musi 3-10 razy rozpoczynać pogoń. Stracona okazja oznacza pusty żołądek. Ale gdy uda mu się do paść zdobyczy, swoją silną krótką szczęką uzbrojoną w 28 zębów, z których 4 to sztyletowate kły — przegryza szyję ofiary.

Łowy odbywają się najczęściej tuż przed świtem lub zaraz po zmierzchu. Jak większość kotów, ryś dobrze widzi w mroku. Żeby dostrzec coś w nocy, potrzebuje sześć razy mniej światła niż człowiek. Jego oczy pod siatkówką mają specjalną błonę. Działa ona jak lustro, silnie odbijając światło, które maksymalnie pobudza komórki siatkówki. Dlatego kiedy w ciemności zwierzę to patrzy prosto na ciebie, jego oczy połyskują niczym szklane kuleczki. W pewnej książce na temat dzikich kotów napisano: „Dobry wzrok pozwala rysiom dostrzec ofiarę z daleka. Potrafią one podobno wypatrzyć mysz z odległości 75 metrów, a zająca aż z 300, czyli z odległości trzykrotnie przekraczającej długość boiska do piłki nożnej”.

mały ryś

Ryś kanadyjski najchętniej poluje na zające; przeciętnie w ciągu trzech dni zjada dwa. Dobrze odżywiony osobnik żyje do 15 lat. Ten łowca wykorzystuje wszelkie okazje — nie pogardzi myszami, nornikami, kurakami, kaczkami, bobrami i wiewiórkami. Zdarzało się, że niektóre rysie upolowały nawet sarnę, czym zyskały opinię groźnych i agresywnych drapieżników.

• Poznać i ocalić rysia

Podczas rui, samica oznacza teren i wydaje charakterystyczne odgłosy. Gdy zostanie zapłodniona, po pewnym czasie rodzi przeciętnie cztery kocięta, a jeśli okolica obfituje w żywność, może ich wychować nawet siedmioro. Co ciekawe, kiedy pokarmu brakuje, mioty są mniej liczne.

ryś

Te płochliwe z natury zwierzęta unikają terenów objętych działalnością człowieka. Dzięki wysiłkom ekologów, w wielu rejonach Kolumbii Brytyjskiej zdołano je ocalić. Pomocne okazały się w tym również współczesne techniki wycinki drzew. Na niewielkich, wykarczowanych obszarach, powstają łąki, na których mogą się paść zające. A wraz ze wzrostem ich populacji rośnie też populacja rysiów.

Ten intrygujący kot stanowi ważny element złożonego ekosystemu. Podobnie jak w wypadku innych drapieżników, jego istnienie jest uwarunkowane obecnością drobnej zwierzyny. W pewnej książce przyrodniczej przyznano, że byt rysia „zależy od trawy i gałązek, którymi karmią się jego ofiary. Zależy także od mikroorganizmów w glebie leśnej, na której rosną rośliny, zjadane przez zwierzęta, będące podstawą jego wyżywienia”. Złożoność przyrody uczy nas, jak ważne jest, byśmy żyli w harmonii ze środowiskiem i chronili je dla stworzeń takich jak ryś.

topPrzebudźcie się! nr 17 z 8 września 2002