Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

PUMA — wszechobecny cień

PUMA

NIEBO nad południowoamerykańskim lasem deszczowym przybrało tę trudną do opisania barwę, którą miewa przed nadejściem tropikalnej nocy. Wtedy to, niespodziewanie i bezszelestnie, pojawiła się puma. Ostrożnie weszła na leśną polanę i stanęła jak posąg.

Przez chwilę trwała w bezruchu, tylko koniec jej ogona poruszał się wolno jak wycieraczka samochodowa. Wtem zauważyła, że jest obserwowana, i dała susa do lasu. Tamtego wieczora kilka lat temu zrozumiałem, dlaczego nazwę „puma” nadano sportowym butom do biegania, szybkim samochodom, a nawet myśliwcom odrzutowym. Puma, inaczej kuguar, drugi pod względem wielkości kot Ameryki, niewątpliwie jest urodzonym sprinterem.*

* [Największy kot obu Ameryk to jaguar]

• Stalowe mięśnie

„Zyje i pozwala żyć innym”

Wydane na zachodzie USA przepisy chroniące pumy, czyli kuguary, przyczyniły się nie tylko do wzrostu ich populacji, ale także do częstszych konfliktów między nimi a człowiekiem. Powód jest zrozumiały: Coraz więcej osób osiedla się w sąsiedztwie dziewiczych terenów, zamieszkiwanych przez te zwierzęta, co stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa publicznego. Niemniej ataki pum w dalszym ciągu należą do rzadkości.

Od roku 1890 w USA i Kanadzie zarejestrowano 65 napaści pum na ludzi, a więc średnio trzy na pięć lat. Wśród tych 65 wypadków prawdopodobnie 10 było śmiertelnych. Dla porównania, w samych USA co roku około 40 osób umiera od użądlenia przez pszczoły.

Zoolog Kevin Hansen oświadczył: „Biorąc pod uwagę sposobności, jakie ma kuguar, napada on na ludzi zadziwiająco rzadko, co świadczy o tym, że nie brak mu dobrych chęci — żyje i pozwala żyć innym, przynajmniej jeśli chodzi o człowieka”.

Jednolite brązowawe umaszczenie czyni pumę nieco podobną do lwicy. Niemniej ta jej afrykańska kuzynka ma bardziej prostokątny pysk. Natomiast łeb pumy — tak samo zresztą jak jej uszy — jest okrągły i nieduży. Z boku przypomina długi, opływowy pocisk. Puma wpatruje się w ciebie dużymi zielonymi oczyma. Wokół pyska ma na futrze białą łatkę, jakby zapomniała się oblizać po wypiciu mleka z miski. Giętkie i smukłe ciało zwierzęcia osiąga długość nawet przeszło półtora metra, nie licząc grubego, ciemno zakończonego ogona.

Długie i silne łapy unoszą zad pumy ponad barki. Mocne tylne kończyny sprawiają, że 60-kilogramowy, umięśniony osobnik może oderwać się od ziemi niczym rakieta. Widziano pumy, które wyskakiwały pionowo na wysokość przeszło pięciu metrów. To tak, jakby ktoś brał udział w skokach o tyczce, w ogóle jej nie używając.

Puma może też zaimponować swoimi skokami w dół. Wiadomo, że potrafi runąć na ziemię z wysokości ponad 18 metrów. Niemal dwukrotnie przekracza to wysokość wieży, z której wykonuje się skoki do wody na igrzyskach olimpijskich, z tą różnicą, że puma nie ma pod sobą basenu. Mimo to kiedy tylko dotknie podłoża, jest gotowa odbić się, jak gdyby wylądowała na trampolinie.

„To silne, groźne zwierzę” — mówi zoolog Kenneth Logan. „Gdy się dowiesz, w jaki sposób utrzymuje się przy życiu, poczujesz do niego głęboki respekt”. Co ciekawe, pumy są jak wszechobecny cień.

• Prawie wszechobecna, ale niewidoczna

Kiedy pierwsi koloniści osiedlili się w Nowym Świecie, puma zamieszkiwała cały jego obszar, od Atlantyku po Pacyfik — góry i dżunglę, bagna i prerie. Po dziś dzień tego typowo amerykańskiego kota można spotkać od Kanady po najdalej wysunięty skrawek Ameryki Południowej, choć w wielu częściach Ameryki Północnej został wytępiony przez myśliwych i rolników. Biorąc pod uwagę wielkość jego terytorium oraz różnorodność siedlisk, powodzi mu się najlepiej ze wszystkich rdzennie amerykańskich ssaków. Czemu to zawdzięcza?

Puma jest dobrze przystosowana do walki o byt. Ma wytrzymały żołądek i poluje na różne sposoby. Może się przyzwyczaić niemal do każdego pożywienia. „Potrafi zabić i wlec zwierzę pięć razy większe od niej samej, ale gdy nie ma nic innego, zjada koniki polne” — mówi lekarz weterynarii, który badał treść żołądków kilku pum zabitych w Brazylii. „Jeżeli chodzi o jedzenie, puma jest najmniej wybrednym gatunkiem z rodziny kotów”.

Zdobywanie różnorodnego pokarmu wymaga różnorodnych umiejętności łowieckich. Polując, powiedzmy, na ptaka, trzeba obrać inną taktykę niż podczas łowów na jelenia. Jakie metody stosuje puma? W brazylijskich lasach rosnących u wybrzeży Atlantyku przywabia kusaki, naśladując ich głos. „Doskonała imitacja” — ocenił pewien obserwator. „Kusak wydaje tylko kilka gwizdów, tymczasem puma 10 lub 20”. Mimo to ptak daje się okpić. Myśląc, że jakiś hałaśliwy samiec wkroczył na jego terytorium, postanawia stawić czoło rywalowi, co przypłaca życiem.

Bez względu na to, czy puma jest tropiona w Ameryce Północnej, Środkowej czy Południowej, przez większość czasu udaje jej się pozostać poza zasięgiem wzroku — przypomina wszechobecne, lecz niewidzialne powietrze. Uczeni badający to zwierzę najczęściej określają je jako „skryte, nieuchwytne i ostrożne”. Po zabiciu około 70 osobników pewien myśliwy przyznał, iż „nigdy nie widział swojej ofiary, dopóki psy nie zagoniły jej na drzewo”. Nic więc dziwnego, że zawiedzeni naukowcy mówią o pumie „irytująco nieuchwytna”!

• Kot o wielu imionach

Tego typowo amerykańskiego kota nie tylko trudno zauważyć, ale też opisać. Według książki The Guinness Book of Animal Records (Księga rekordów Guinnessa w świecie zwierząt) puma „ma więcej nazw niż jakikolwiek inny ssak świata”. Oprócz czterdziestu kilku określeń angielskich „nadano jej jeszcze co najmniej 18 w rdzennych językach południowoamerykańskich i dalsze 25 w rdzennych językach północnoamerykańskich”. Nazwa puma, najczęściej używana przez zoologów, wywodzi się z języka keczua, którym mówią mieszkańcy Peru.

Doktor Faiçal Simon, dyrektor Zoo w Sao Paulo i znawca pum, zauważył: „Pod względem zachowania i zdolności fizycznych, puma ma niewiele wspólnego z innymi dużymi kotami”. Tworzy bezsprzecznie odrębny gatunek, którego osobniki różnią się między sobą wielkością i ubarwieniem. W obu Amerykach rozpoznano 30 podgatunków pumy, z czego 6 w Brazylii.

• Czy należy je wytępić?

Wielu farmerów w Brazylii i w innych krajach uważa, że pumy są szkodnikami i należy je bezwzględnie tępić. Ale czy rzeczywiście zasługują one na miano notorycznych zabójców bydła? „Jeżeli mają pod dostatkiem dzikich zwierząt, rzadko atakują bydło” — wyjaśnia dr Simon. „Przypadki napaści są tak nieliczne, że z pewnością nie usprawiedliwiają planowej zagłady pum. Strzelając do nich, hodowcy w gruncie rzeczy narażają na szkody samych siebie”. W jaki sposób?

Na przykład w brazylijskiej krainie Pantanal, której bagnisty teren wielkością przekracza obszar Korei Południowej i gdzie wypasa się mnóstwo bydła, farmerzy zabijają pumy. W rezultacie, opowiada dr Simon, gwałtownie rośnie populacja pancerników — ulubionego pożywienia pumy w tym regionie. Pancerniki, opancerzone ssaki, wielkości zająca, kopią nory. Gdy w okolicy nie ma pum, pastwiska Pantanalu zamieniają się w pola śmierci. Dlaczego? Otóż bydło wpada do jam, łamie sobie nogi i zdycha. „Ponieważ hodowcy wybili pumy, tracą teraz więcej bydła” — mówi dr Simon. „To jeszcze jeden przykład ukazujący, co się dzieje, gdy człowiek ingeruje w przyrodę”.

Coraz więcej mieszkańców obu Ameryk pragnie chronić pumy. Dlatego władze niektórych rejonów Ameryki Północnej wydały przepisy, które regulują zasady polowania na te zwierzęta i chronią ich siedliska.

Dzięki temu na zachodzie USA puma ponownie zajmuje dawne terytoria. Co prawda nie wszystkim się to podoba, ale wiele osób jest zadowolonych z takiego obrotu sprawy. W czasopiśmie Smithsonian zauważono, że puma „w stosunkowo krótkim czasie uległa wspaniałej (…) przemianie — ze szkodnika w zwierzę wielce pożądane”.

Puma jest ceniona zarówno przez miłośników natury, jak i myśliwych. Dla pierwszych ów kot stanowi majestatyczny symbol dzikiej przyrody, dla drugich — trofeum. Nasuwa się jedynie pytanie, jak długo puma zdoła pogodzić obie role.

topPrzebudźcie się! nr 8 z 22 kwietnia 1998