Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Inkwizycja w Meksyku — jak do tego doszło?

„Po raz setny powtarzam: nie czyni się przysługi Bogu, czyniąc zło ludziom”.
(Wolter, 1694–1778)

„Od fanatyzmu do barbarzyństwa – tylko jeden krok”.
(Denis Diderot, filozof i pisarz, 1713-1784)

inkwizycja Koło — ulubione narzędzie Inkwizycji, nazywanej przez katolików — świętą.

WYOBRAŹ sobie, że stoisz przed trybunałem religijnym, usiłującym narzucić ci wyznanie, które sam reprezentuje. Nie powiedziano ci, kto i o co cię oskarża. Nie dowiesz się tego. Przeciwnie — to właśnie ty musisz wskazać przyczynę aresztowania, odgadnąć, jaki zarzut na tobie ciąży i kto go wysunął.

Zważaj na każde słowo — mógłbyś się przyznać do czegoś, o co cię nie obwiniono, i jeszcze pogorszyć swą sytuację! Mógłbyś także wplątać kogoś, kto nie ma z tą sprawą nic wspólnego.

Jeśli się nie przyznasz, oprawcy mogą wlać ci w gardło mnóstwo wody. Mogą też przytwierdzić cię do ławy tortur i tak długo miażdżyć ci ręce i nogi, aż ból będzie nie do zniesienia. Twój majątek już wcześniej został skonfiskowany wyrokiem sądu i najprawdopodobniej nigdy go nie odzyskasz. Wszystko się odbywa w tajemnicy. Gdybyś został uznany za winnego, grozi ci banicja, a nawet spalenie żywcem.

W XX wieku niejednemu trudno sobie wyobrazić takie okrucieństwa na tle religijnym. Niemniej przed kilkoma wiekami rzeczywiście dochodziło do nich w Meksyku.

„Nawracanie” rdzennej ludności

Zdobywając w XVI wieku tereny dzisiejszego Meksyku, Hiszpanie dokonali zarazem „podboju religijnego”. Nawracanie rdzennej ludności w zasadzie polegało jedynie na wprowadzaniu nowych tradycji i zwyczajów, ponieważ niewielu księży katolickich zajmowało się krzewieniem wiedzy biblijnej. Nie zależało im również na poznawaniu mowy tubylców ani na uczeniu ich łaciny — języka nowej doktryny religijnej.

Niektórzy uważali, że Indianie powinni otrzymać gruntowną edukację religijną. Inni natomiast zgadzali się z mnichem Domingiem de Betanzosem, który — jak napisał Richard E. Greenleaf w książce Zumárraga and the Mexican Inquisition (Zumárraga a inkwizycja meksykańska) — „twierdził, że Indianina nie należy uczyć łaciny, bo mógłby sobie uświadomić ignorancję kleru”.

łamanie kołem Wykonywanie wyroku śmierci przy pomocy łamania kołem.

Inkwizycja a rdzenna ludność

Rodowitych Meksykanów, którzy nie przyjęli nowej religii, uważano za bałwochwalców i srodze prześladowano. Na przykład, jednemu z nich wymierzono publicznie sto batów, ponieważ pod pozorem adorowania chrześcijańskiego przedmiotu kultu oddawał cześć pogańskim bożkom, zakopanym w pobliżu.

Z kolei don Carlos Ometochtzin — naczelnik plemienny z Texcoco, będący wnukiem króla Azteków Netzahualcòyotla, zaatakował słownie Kościół. Greenleaf pisze, ie „don Carlos śmiertelnie znieważył Kościół, rozpowiadając wśród miejscowej ludności o rozwiązłym życiu zakonników”.

Kiedy się o tym dowiedział ówczesny inkwizytor, mnich Juan de Zumárraga, kazał go aresztować. Dnia 30 listopada 1539 roku don Carlosa spalono na stosie jako „dogmatyzującego heretyka”. Skazano też wielu innych tubylców, którym zarzucano uprawianie czarów.

Inkwizycja a osadnicy

Kto spośród osadników zamieszkałych w Meksyku nie przyjął katolicyzmu — oskarżany był o to, że jest heretykiem, luteraninem lub żydem. Za przykład może posłużyć portugalska rodzina Carvajalów. Prawie wszystkich jej członków pozwano przed trybunał inkwizycyjny pod zarzutem praktykowania judaizmu oraz poddano torturom. Świadectwem ich tragedii jest następujący wyrok: „Wyżej wymienioną doñę Marianę de Carvajal skazuję na (…) zaciśnięcie w garocie [obręcz do duszenia] dopóki nie umrze śmiercią naturalną, a później ma zostać spalona na popiół w ogniu płomienistym, żeby po niej wszelki ślad zaginął”. Tak też się stało.

próba łez „Próba łez” — sposób udowadniania czarów

Gdy tylko jakiś osadnik wystąpił przeciw potędze kleru — pozywano go przed sąd. Niejaki don Guillén Lombardo de Guzman został oskarżony o dążenie do wyzwolenia Meksyku. Jednakże Święte Oficjum aresztowało go i wytoczyło mu proces pod zarzutem parania się astrologią i przynależności do heretyckiej sekty Kalwina. W więzieniu postradał zmysły. Dnia 6 listopada 1659 roku został żywcem spalony na stosie.

W książce Inquisition and Crimes (Inkwizycja i zbrodnie) don Artemio de Valle-Arizpe tak opisuje przebieg tej egzekucji: „Skazańców wiążą i przytwierdzają do słupów żelaznymi obręczami okalającymi szyje. (…) Zaczynają płonąć święte ogniska wiary — buchają czerwono-czarne kłęby. Don Guillén (…) nagle się osuwa, obręcz zaciskająca się na gardle dusi go, po czym ciało znika w rozszalałym, ognistym żywiole. Rozstaje się z życiem po siedemnastu długich latach pełnych cierpienia, spędzonych w ponurych więzieniach Świętego Oficjum. Ogień zaczyna z wolna przygasać, blednie purpura roztańczonych płomieni, a potem stos się dopala i w czerni nocy żarzy się już tylko pogorzelisko”.

Powołanie „Świętego Oficjum”

Jak już wspomniano, wielu rdzennych Meksykanów i osadników z innych krajów ukarano, niekiedy nawet śmiercią, za krytykowanie lub odrzucenie nowej religii. W ten sposób zaczęła działać inkwizycja, sprawowana najpierw przez zakonników, a później biskupów. Jednakże pierwszym generalnym inkwizytorem Meksyku był don Pedro Moya de Contreras, który w roku 1571 przyjechał z Hiszpanii, by oficjalnie powołać Trybunał Świętej Inkwizycji. Instytucja ta działała tam do roku 1820. Tak więc od roku 1539, przez blisko trzysta lat, ludzie nie wyznający katolicyzmu byli prześladowani, torturowani oraz skazywani na śmierć.

Oskarżonego katowano tak długo, aż się przyznał do winy. Sąd oczekiwał, że się wyrzeknie antykatolickich praktyk i przyjmie wierzenia Kościoła. Uwalniano go tylko wtedy, gdy dowiódł swej niewinności, gdy nie zdołano udowodnić mu przestępstwa lub gdy uznał swą winę i okazał skruchę. Jeśli się przyznał, wówczas publicznie odczytywano jego oświadczenie, w którym wyrażał nienawiść do popełnionych przestępstw i obiecywał, iż dokona zadośćuczynienia. W każdym wypadku tracił mienie i musiał uiścić wysoką grzywnę. Gdy zapadał wyrok skazujący, przekazywano go władzom świeckim, które wymierzały karę. Najczęściej było nią spalenie na stosie — żywcem lub tuż po zadaniu śmierci w inny sposób.

Celem publicznego wykonywania wyroków organizowano wielkie autodafe. Wszystkich w mieście powiadamiano o czasie i miejscu zgromadzenia. W oznaczonym dniu z więzień Świętego Oficjum wyprowadzano skazańców ubranych w sambenito (rodzaj płaszcza bez rękawów) — w rękach trzymali świece, szyje mieli okręcone sznurem, a głowy przykryte stożkowatymi kapeluszami coroza. Po odczytaniu listy przestępstw, jakich się dopuścili przeciwko wierze katolickiej, każdemu wymierzano zasądzoną karę.

W ten sposób w imię religii skazano i stracono mnóstwo ludzi. Tłumy, które obserwowały ofiary umierające na stosach, mogły bez trudu dostrzec okrucieństwo i nietolerancję kleru.

Jawne pogwałcenie zasad chrystianizmu

Chrystus Jezus rzeczywiście polecił uczniom nawracanie ludzi na prawdziwy chrystianizm. Oświadczył: „Idźcie więc i czyńcie uczniów z ludzi ze wszystkich narodów, chrzcząc ich w imię Ojca i Syna, i ducha świętego, ucząc ich przestrzegać wszystkiego, co wam nakazałem” (Mateusza 28:19-20).

Ale Jezus nigdy nie sugerował nawracania siłą. Powiedział natomiast: „Gdzie was ktoś nie przyjmie lub nie będzie słuchał waszych słów, wychodząc z tego domu albo z tego miasta, strząśnijcie proch z waszych stóp” (Mateusza 10:14). Ostateczne osądzenie takich ludzi należy wyłącznie do Boga Wszechmocnego, Jehowy — bez fizycznego udziału chrześcijan.

Nie ulega zatem wątpliwości, że wszystko, czego gdziekolwiek na świecie dopuściła się inkwizycja, było jawnym pogwałceniem zasad chrystianizmu.

Dzisiaj w Meksyku panuje atmosfera tolerancji religijnej, toteż ludzie mogą samodzielnie decydować o sposobie wielbienia Boga. Niemniej wieki dominacji tak zwanej Świętej Inkwizycji stanowią mroczną kartę w dziejach meksykańskiego Kościoła katolickiego.

sala tortur Sala tortur w Norymberdze, gdzie samodzielnie i krytycznie myślących skazywano na śmierć jako heretyków i odstępców
Słowniczek z Encyklopedii Onet'u:

Ordalia — sąd Boży, znany w starożytności, rozpowszechniony we wczesnośredniowiecznym procesie sądowym, a później inkwizycyjnym (inkwizycja), środek dowodowy, za którego pomocą pozwany miał wykazać swoją niewinność. Sędziowie opierali się na przeświadczeniu, że Bóg przyczyni się do wykazania winy lub niewinności pozwanego.

Do ordali należały m.in.: próba gorącej wody (poparzenie ręki było dowodem winy). Próba zimnej wody (gdy ktoś tonął, był niewinny, gdy unosił się na powierzchni wody, miał związek z „mocami piekielnymi”). Próba gorącego żelaza, pojedynek na miecze, topory lub kije.

autodafe Madryckie autodafé z 30 czerwca 1680 roku, odbywające się w obecności króla Karola II i jego młodej małżonki. Spalono wówczas 50 osób — żywcem lub in effigie (w postaci wizerunków).

Inkwizycja (łac. inquisitio ‘śledzenie, badanie’) religiozn., hist. instytucja Kościoła katolickiego powołana przez papiestwo w drugiej poł. XII w. do walki z wszelkimi przejawami herezji (np. ruchy heretyckie, czary) za pomocą terroru, tortur, palenia na stosie np. heretyków, czarownic; Inkwizycja zniesiona w większości krajów w XVIII w. pochłonęła setki tysięcy ofiar.

Inkwizycja, Inquisitio Haereticae Pravitatis, Sanctum Officium — instytucja policyjno-sądowa Kościoła katolickiego, sięgająca swymi początkami IV w. Rzeczywista jednak działalność inkwizycji rozpoczęła się w 1184, gdy papież Lucjusz III rozkazał wszystkim biskupom zwalczanie herezji, a sądy biskupie otrzymały nazwę sądów inkwizycyjnych. Ich tryb postępowania określił synod w Tuluzie w 1229.

Grzegorz IX zadania inkwizycyjne powierzył zakonowi dominikanów. Teoretyczne podstawy dla działania inkwizycji wypracował św. Tomasz z Akwinu w Summa Theologica (II. II, 11, 3). Twierdził on w niej, że heretyków nie należy tolerować, lecz trzeba karać śmiercią.

Zadaniem inkwizycji była walka z wszelkimi ruchami heretyckimi, czarownicami i czarami, wszelkimi głosicielami teorii niezgodnych z dogmatami i oficjalną doktryną kościoła. Ofiarami inkwizycji stawali się uczeni, teologowie, ludzie niewygodni dla władz Kościoła lub lokalnych społeczności katolickich.

Najczęstszymi sposobami działania inkwizycji były: szpiegostwo, donosicielstwo, przesłuchania, tortury, palenie dzieł, palenie heretyków na stosach. Wśród inkwizytorów największą sławę (w spisie dokumentów kościelnych wyróżniony jako „gorliwy obrońca prawowierności”) zdobył dominikanin niemiecki Sprenger, autor książki Malleus maleficarum (Młot na czarownice). Książka Sprengera pozostaje w bezpośrednim związku z bullą Innocentego VIII, wg której każda czarownica pozostaje w stosunku płciowym z diabłem. Książka opisuje przesłuchanie i spalenie na stosach dziewięćdziesięciu czarownic. Ile rzeczywiście kobiet spłonęło na stosach inkwizycyjnych pod zarzutem czarów do dziś nie ustalono. W XVIII w. inkwizycja została zniesiona w większości krajów europejskich. Najdłużej działała we Włoszech, bo aż poza połowę XIX w. (do 1859).

Auto-da-fé (z portugalskiego dosłownie: akt wiary) — akt zamykający proces inkwizycyjny (inkwizycja) — polegał na publicznym przyjeciu bądź odrzuceniu prawd wiary przez oskarżonych o herezję. Znany od XIV w. pod łacińską nazwą sermo fidei, przybrał szczególnie uroczystą formę w Hiszpanii u schyłku XV w.; przetrwał do końca XVIII w. Po jego spełnieniu, na winnych, jeśli wyrazili skruchę, nakładano pokuty, jeśli natomiast trwali przy swych pogladach, przekazywano ich władzom świeckim, które wykonywały na nich wyrok śmierci, zwykle przez spalenie na stosie (z tą własnie formą egzekucji auto da fé bywa niesłusznie identyfikowane).

topPrzebudźcie się! nr 10 z 8 października 1994


[zob. w uStroniu:]
Papież udaje się na miejsce zbrodniHolocaust Nowego ŚwiataDylemat religijny w kolonialnej Brazylii
Techniki inkwizycjiRozprawa heretykaPochodnia HusaKrucjata przeciwko czarom
Inkwizycja hiszpańskaKilka uwag o inkwizycjiNarzędzia tortur