Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Kilka uwag o INKWIZYCJI

„W każdym więzieniu krucyfiks i ława tortur stały obok siebie i we wszystkich prawie krajach zaprzestanie tortur wynikło właściwie z inicjatyw, które natrafiły na opór ze strony Kościoła, i z działalności ludzi, których Kościół wyklął. (…) Nieomal cała Europa była przez wiele stuleci skąpana we krwi przelewanej z bezpośredniej inspiracji albo przynajmniej z pełną akceptacją władz duchownych. (…) Jeśli weźmiemy to wszystko pod uwagę, wówczas nie okaże się zapewne przesadnym stwierdzenie, iż Kościół przysporzył ludziom większych cierpień niż jakakolwiek religia wyznawana w przeszłości.”

William E. H. Lecky [ 1 ]

„Papieże nie tylko byli mordercami na wielką skalę, lecz ponadto uczynili mord podstawą prawną Kościoła chrześcijańskiego oraz warunkiem zbawienia.”

Katolicki historyk lord Acton [ 2 ]

 

inquisition

JEZUS biblijny zakazuje wszelkiego zabijania. I jeszcze w IV wieku doctor Ecclesiae Jan Chryzostom uważał zabicie „kacerza” za zbrodnię, której sprawca nie mógłby jej zmazać pokutą [4]. Ale już wówczas katolicy dopuścili się pierwszych mordów na innych chrześcijanach, a około tysiąca lat później, tuż po ogłoszeniu przez Lutra jego tez, handlarz odpustami Tetzel wołał: „Tego kacerza trzeba najpóźniej za trzy tygodnie wrzucić w ogień!” [5] Tymczasem Luter pisał: „Dlaczegoż byśmy nie mieli zaatakować tych kardynałów, papieży i całej tej rzymskiej Sodomy wszelką bronią, a potem myć ręce w ich krwi?” [6].

Inkwizycja przystąpiła już w czasach Karolingów do tworzenia biskupich sądów, które miały orzekać w sprawach o szkodzące Kościołowi przestępstwa osób świeckich. Synod odbyty w 1184 roku w Weronie zażądał od biskupów ścigania „kacerzy”, natomiast czwarty sobór laterański (1215 r.) zobowiązał władze świeckie do karania heretyków.

Istotne dla inkwizycji stały się postanowienia synodu odbytego w 1229 roku w Tuluzie. Synod nałożył na biskupów obowiązek, by w każdej parafii wyznaczyli grupy ludzi świeckich, którzy mieliby ścigać heretyków. Będący schronieniem heretyka dom należało zburzyć, a jego właściciela raz na zawsze pozbawić majątku i poddać karze cielesnej. „Kacerz” okazujący skruchę musi nosić na swoim odzieniu dwa krzyże, a ponadto nie wolno mu bez zgody papieża piastować żadnego urzędu ani też dokonywać jakichkolwiek aktów prawnych. Wszyscy chrześcijanie powinni przysiąc biskupom, że z zapałem będą prześladować kacerzy i tę przysięgę trzeba powtarzać co dwa lata. A oto postanowienie najbardziej interesujące: „Osoby świeckie nie mogą posiadać ksiąg Starego i Nowego Testamentu; wolno im mieć tylko psałterz i brewiarz albo godzinki maryjne, ale i te księgi nie w tłumaczeniach na języki narodowe” [7].

Kary wymierzane przez inkwizycję były coraz bardziej drastyczne, a ich kulminację stanowiły: ucięcie języka i śmierć przez spalenie; ta ostatnia została zalegalizowana najpierw w Hiszpanii, w roku 1194, potem zaś we Włoszech, w Niemczech i Francji, i wreszcie w Anglii (1401) [8].

inquisition

Ogłoszona w roku 1252 przez papieża Innocentego IV bulla Ad Extirpanda, która uznała chrześcijańskich innowierców za nie lepszych niż złodzieje i zbójcy; bulla, której istotne treści były powtarzane przez późniejszych papieży, nałożyła na władców obowiązek zmuszania wszystkich „heretyków” do tego, by przyznali się do winy i zdradzili współwyznawców, oraz obowiązek wykonywania wyroku śmierci na osobach uważanych za winne w ciągu pięciu dni [9].

Tomasz z Akwinu pouczał wówczas: „Co się tyczy kacerzy, ci dopuścili się takiego grzechu, który usprawiedliwia to, iż nie tylko zostają wyklęci przez Kościół, ale także poprzez karę śmierci usunięci z tego świata. O wiele większą jest bowiem zbrodnia zafałszowania wiary, którą żyje ludzka dusza, niż sfałszowanie pieniędzy, służących życiu doczesnemu. Skoro zatem fałszerzy pieniędzy albo innych złoczyńców zgodnie z prawem natychmiast spotyka śmierć z wyroku władców świeckich, tym bardziej uprawnione jest usuwanie ze wspólnoty kościelnej kacerzy, ledwo zostanie im dowiedzione kacerstwo, a prócz tego słuszne są egzekucje tychże” [10].

Tak pouczał Tomasz w dziele, które uchodziło za powstałe z inspiracji Ducha Świętego i które podczas soboru trydenckiego spoczywało na ołtarzu obok Biblii; oto nauki katolika, który w roku 1323 — już jako doctor angelicus — został kanonizowany, a w XVI wieku dzięki decyzji Piusa V otrzymał tytuł doctor Ecclesiae, a u schyłku XIX wieku stał się z woli Leona XIII główną postacią w dziejach nauk kościelnych i patronem wyższych uczelni katolickich.

inquisition

Historia inkwizycji nie może tu być odtworzona. Trzeba jednak pokrótce przypomnieć, jak postąpiono z wieloma milionami ludzi — z tymi, których na skutek podpuszczenia przez Kościół państwo chrześcijańskie mordowało w ciągu wieków, poddając ich uprzednio wiele dni i tygodni trwającym torturom, ściśle określonym kanonicznie przez papieża Innocentego IV.

Obok ławy tortur wisiał krzyż, a w czasie torturowania służące do tego narzędzia były wielokrotnie oblewane wodą święconą. Członkowie sądu odmawiali przed rozpoczęciem rozprawy modlitwę do Ducha Świętego, ale swej heretyckiej ofierze nie pozwalali na obronę — ani osobistą, ani poprzez adwokata. Tymczasem dla wykazania winy oskarżonych wolno było sędziom uciekać się do wszelkich oszustw: istniało jednoznacznie sformułowane przyzwolenie na stosowanie takich metod [11]. Kościół nie wzdragał się przy tym przed wykorzystywaniem anonimów i zachęcał do denuncjowania. Każdy katolik był obowiązany wydać innowiercę. Dzieci, które by nie doniosły na swych heretyckich rodziców, musiały liczyć się z utratą wszystkiego, co było w ich posiadaniu [12]. Skruszonych „kacerzy” karano na przykład postami, obowiązkiem odbycia pielgrzymki, trybutem pieniężnym, i często narzucano im na wiele lat odzież, po której byli rozpoznawalni; jak wiemy, noszenie zewnętrznych oznak pochodzenia narzucił Kościół także Żydom, antycypując praktykę hitlerowską. Natomiast oskarżony, który obstawał przy swej wierze, był przez Kościół przekazywany „ramieniu świeckiemu”, z którego pomocą głosił Kościół Ewangelię od czasów Konstantyna.

Egzekucje „kacerzy”, wykonywane na ogół w dni świąteczne, stawały się demonstracjami nieograniczonej władzy Kościoła katolickiego. Heroldowie zapraszali lud, drogo liczono sobie za miejsca w oknach i każdy wierny, który nosił drewno na stos, otrzymywał odpust zupełny. Drogę na miejsce egzekucji ofiara odbywała często w czapce błazeńskiej, szczypano nieszczęśnika rozżarzonymi obcęgami i czasem pozbawiano go prawej ręki. Jedynie w wyjątkowych przypadkach — i była to wielka łaska — duszono ofiarę przed straceniem. Podczas gdy heretyk albo się dusił, albo powoli płonął, zależnie od kierunku wiatru, zgromadzeni katolicy śpiewali pieśń Chwalimy Cię, wielki Boże. Intencją spalenia na stosie było niedopuszczenie do tego, by ofiara zmartwychwstała w dniu Sądu Ostatecznego. Dlatego też nawet ekshumowano szczątki „kacerzy” i rzucano je w ogień, co spotkało na przykład zwłoki Amalryka z Beny (zm. 1206 lub 1207 r.) [13]. Mienie straconych było przez Kościół konfiskowane, a ich wydziedziczeni potomkowie przez trzy pokolenia uchodzili za ludzi niegodnych.

inquisition

Kościół, który — niezrównany w swej hipokryzji — prosił władze państwowe o to, by oszczędzały „życie i członki kacerza” [14], ekskomunikował tego przedstawiciela władzy świeckiej, który nie zatroszczył się o uśmiercenie danego heretyka. Trzeba tu zwrócić uwagę na fakt, iż ekskomunika pociągała za sobą kary cywilno-prawne, podług ustawodawstwa niemieckiego, na przykład od roku 1220 wykluczenie ze wspólnoty obywatelskiej i pozbawienie wszelkich praw. Papież Urban II wyraził pogląd, iż zabicie osoby ekskomunikowanej z taką intencją, by było świadectwem przywiązania do Kościoła, nie stanowi morderstwa [15]. Papież Grzegorz XI ekskomunikował do siódmego pokolenia [16]. Głową Kościoła był niejeden inkwizytor i jeszcze w roku 1867, za pontyfikatu Piusa IX, dostąpił kanonizacji wyjątkowo okrutny inkwizytor hiszpański, Pedro Arbués. Ale pewna spalona z woli Kościoła „heretyczka”, mianowicie Joanna d'Arc, też została uznana za świętą.

Brutalnym karaniem chciano przeciwdziałać stałemu zmniejszaniu się liczby osób prawowiernych. W niektórych okolicach już we wczesnym średniowieczu bywało ich mniej niż heretyków. Tymczasem etyka Kościoła przejawiała się w tym, że nie pozwalał on nawet na dysputy z przeciwnikami, by nie doszło do ujawnienia jego prawdziwego oblicza.

Do watykańskich archiwaliów dotyczących inkwizycji nie dopuszcza się nikogo…

topKarlheinz Deschner „I znowu zapiał kur”, rozdz. 61


[Źródła:]
[1] W.E.H.Lecky, History of the Rise and Influence of the Sprit of Rationalism in Europe, I, str.330; II, str.32,38. Cyt. w:Bates, str.241
[2] List do katolickiej historyczki, lady Blennerhasset w: Acton's Correspondence, I. str.55. Cyt. w: Bates, str.242
[4] Chrysost Hom. 47 in Matth. c.13
[5] Böhmer, Die junge Luther, str.163
[6] Böhmer, Luther im Licht der neueren Forschung, str.157
[7] Synod w Tuluzie, kanon 1 i nast. Cytowane kanony: 1 i 14
[8] Bates, str.215
[9] Bates, str.216
[10] Tomasz z Akwinu, Summa theologica IIa IIae q.XI, a.3
[11] Mensching, Toleranz und Wahrheit, str.52
[12] jak wyżej
[13] Por.: Nigg, Das Buch der Ketzer, str.237. Ackermann, Entstellung und Klärung, str.154, a także 151
[14] Mensching, Toleranz und Wahrheit, str.52
[15] Troeltsch, str.221-222
[16] jak wyżej
[zob. w uStroniu:]
Techniki inkwizycjiRozprawa heretykaPochodnia HusaKrucjata przeciwko czarom
Inkwizycja hiszpańskaInkwizycja w MeksykuNarzędzia tortur