Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Zbrodniarz ksiądz Tiso

Tiso

KSIĄDZ Josefie Tiso (na zdjęciu obok), w latach 1939-1945 kierował marionetkowym, prohitlerowskim państwem słowackim. Odpowiedzialny za wysłanie 60 tys. Żydów do obozów zagłady. W sprawnym ich deportowaniu ochoczo pomagali księdzu Tiso inni wyżsi członkowie katolickiego kleru Słowacji.

W roku 1943 biskup Nitry, Karol Kmetko oświadczył naczelnemu rabinowi kraju, że Żydzi zasłużyli na karę i nie powinni oczekiwać ze strony katolików żadnej pomocy, chyba że przejdą na chrześcijaństwo.

Tiso miał przez cały ten czas dobrą opinię u biskupów i papieża Piusa XII. Dzięki postępowaniu Tiso, Słowacja uniknęła większych zniszczeń i bombardowań; stała się nawet letniskiem, do którego ściągali na wypoczynek, po ciężkiej służbie u boku führera, hitlerowscy notable. Do dziś niektórzy Słowacy sądzą, że winni są za to ks. Tiso wdzięczność, a w pewnych kołach słowackiej emigracji narodził się pomysł (wdzięcznym sercem przyjęty przez Watykan) rozpoczęcia procesu beatyfikacyjnego księdza Jozefa Tiso.

W roku 1999 arcybiskup Bratysławy i Tarnowy, Jan Sokol, przekonywał, że ks. Tiso został źle oceniony, bo „często obwiniano go za coś, co było poza jego kontrolą”. No cóż… Watykan z niejednego zbrodniarza uczynił już świętego na wzór do naśladowania…

Klerykalne wątki stosunków czesko-słowackich
Po pierwszej wojnie światowej, 28 października 1918 roku, powstało wspólne państwo Czechów i Słowaków — Czechosłowacja. Ów mariaż nie okazał się być trwały i rozpadł się w roku 1993. Jednakże już w dwudziestoleciu międzywojennym oba narody pozostawały w największym między sobą napięciu; zwłaszcza Słowacy się obawiali, iż zostaną zdominowani przez znacznie silniejszy i liczebniejszy naród czeski. Nie sposób pominąć udziału czynnika klerykalnego w niesnaskach między oboma narodami.

Już w grudniu 1918 r. powstała Słowacka Partia Ludowa (tzw. ludacy), której przywódcą był ksiądz katolicki Andrej Hlinka, pod którego komendą występowano w obronie praw mniejszości słowackiej, domagając się autonomii dla Słowaków. Partia ta, w której wybitne role odgrywali księża katoliccy, miała charakter konserwatywny i antysemicki. Papież udzielił ludakom swego poparcia z przyczyn oczywistych: czechizacja narodu słowackiego byłaby czymś ze wszech miar niepożądanym. Naród czeski nie dawał powodów do ewangelizacyjnego optymizmu w Rzymie, zgoła odmiennie niż Słowacy.

Kiedy Hitler zmusił Czechosłowację do poddania się, na co uzyskał przyzwolenie mocarstw europejskich na konferencji monachijskiej z jesieni 1938 r., konferencja biskupów w Fuldzie przesyłała mu wówczas list gratulacyjny. Papież uznał zagarnięcie Czechosłowacji za jeden z „tych historycznych procesów, którymi z politycznego punktu widzenia Kościół nie jest zainteresowany” (P.Johnson).

Po śmierci Hlinki w sierpniu 1938 r., kierownictwo nad ludakami objął kolejny ksiądz — Józef Tiso. Po układzie monachijskim z października 1938 został premierem autonomicznej Słowacji. Słowacka Partia Ludowa pod wpływem Hitlera proklamowała 14 marca 1939 roku utworzenie pozostającej pod wpływem faszystowskich Niemiec — Republikę Słowacką, której wielebny Tiso został prezydentem, a jego partia uzyskała całkowity monopol władzy.

W tym samym dniu od Czechosłowacji oderwała się kolejna kraina — Ruś Zakarpacka, gdzie inny ksiądz, Augustyn Wołoszyn, proklamował niepodległość i oddał się pod ochronę III Rzeszy. Jednak już dzień później Węgry, też przyjaźnie nastawione do Hitlera, anektowały Ruś Podkarpacką.
Autor tekstu: Mariusz Agnosiewicz; [źródło]

Niemiecka inwazja na Czechosłowację

W ROKU 1939, gdy kardynał Pacelli zasiadł na tronie papieskim, wojska Hitlera wtargnęły do Czechosłowacji. Pacelli, który już jako nuncjusz w Berlinie (będąc sekretarzem stanu w latach 1932 i 1933 oraz w chwili zaanektowania Austrii) szedł na rękę Hitlerowi, całkowicie zignorował ten nowy akt przemocy. Oświadczył natomiast i była to jedna z pierwszych jego wypowiedzi jako papieża, iż pragnie obwieścić wszystkim, „jak bardzo ceni Niemcy, a także to, że chce wiele uczynić dla Niemiec”[7]. Do samego Hitlera wystosował Pius XII (z okazji 50-tych urodzin Fuhrera) własnoręcznie napisane posłanie, które — jak w maju 1939 roku doniósł z Rzymu korespondent „Neue Zürcher Zeitung” — zostało bardzo dobrze odebrane[8].

Tiso i Hitler Ksiądz prałat Josef Tiso — faszystowski dyktator Słowacji, serdecznie wita się, w 1941 roku, z Hitlerem. Po wojnie Tiso został osądzony za kolaborację i stracony.

Nad zniszczeniem „republiki husyckiej”, gdzie od 1918 do 1930 roku sporo ponad milion katolików odeszło z Kościoła, trudził się już przed Hitlerem Watykan, udzielając poparcia separatystycznemu ruchowi katolików słowackich, szczególnie zaś Słowackiej Partii Ludowej. Była to partia konserwatywna i w swej istocie katolicka, o tendencji antysemickiej, a przewodzili jej ksiądz-prałat Hlinka i po jego śmierci, która nastąpiła w 1938 roku, kolejny ksiądz — Tiso. W niedługim czasie po objęciu funkcji premiera Słowacji, ten dawny profesor teologii katolickiej zażądał absolutnej autonomii, mimo że nieco wcześniej złożył prezydentowi Republiki Czechosłowackiej przysięgę wierności. Tiso otrzymał dymisję i wówczas na pokładzie samolotu, udostępnionego przez austriackiego katolika, Seyss-Inquarta, uciekł do Berlina, w aliansie z Hitlerem i Watykanem uczynił Słowację — w marcu 1939 roku — państwem samodzielnym, a w październiku został jego prezydentem.

„Memu ukochanemu synowi, znakomitej i czcigodnej osobie, Prezydentowi Republiki Słowackiej. Oficjalny dokument powiadomił Nas, że zostałeś wybrany Prezydentem Republiki Słowackiej i że już objąłeś Swój urząd. Prosimy Boże Miłosierdzie o pomyślność i szczęście dla Twego Narodu, tak bogatego i silnego Świętą Wiarą Katolicką. Mamy nadzieję, że wypełniając Swoje obowiązki będziesz chronił i umacniał stosunki między nami. Obiecujemy, że Twoje wysiłki nie będą daremne. Tymczasem ślemy zarówno Tobie, ukochany synu, znakomita i czcigodna osobo, jak i całemu Narodowi Słowackiemu apostolskie błogosławieństwo, będące przypieczętowaniem darów Niebios. Dan w Rzymie u św. Piotra, 5 grudnia Roku Pańskiem 1939 w pierwszym roku Naszego pontyfikatu”.

Pius XII, Papież

Tiso Józef
(1887-1947)
— słowacki polityk, ksiądz. Działacz Słowackiej Partii Ludowej, po śmierci A.Hlinki (1938) na jej czele. Od października 1938 premier autonomicznego rządu Słowacji. 1939-1945 prezydent zależnej od Niemiec Republiki Słowacji, wprowadził rządy faszystowskie. Współodpowiedzialny za deportację Żydów słowackich do obozów koncentracyjnych. W 1945 aresztowany w Austrii, skazany za zdradę i kolaborację. 1947 stracony. Po 1989 próbowano dokonać rehabilitacji Tiso i jego polityki.
z encyklopedii ONET'u

W kwietniu 1939 roku papież jako jeden z pierwszych uznał nowe państwo słowackie, a ponadto mianował księdza Tiso szambelanem papieskim i nadał mu tytuł monsignore[9]. Katoliccy biskupi Słowacji zalecili, by 25 października we wszystkich kościołach odczytano list papieski, w którym udzielili błogosławieństwa faszystowskiemu reżimowi księdza Tiso[10]. Na wzór Hitlerjungend utworzono na Słowacji organizacje: Gwardia Hlinkowska i Młodzież Hlinkowska, oprócz tego zaś powstała — wzorowana na niemieckiej — Służba Pracy. Zastępca księdza Tiso, premier Tuka, oświadczył w sierpniu 1940 roku, że ustrój państwa słowackiego będzie w przyszłości stanowić połączenie niemieckiego narodowego socjalizmu z katolicyzmem rzymskim[11]. Dlatego właśnie — podobnie jak w katolickiej frankistowskiej Hiszpanii — zniesiono natychmiast wolność sumienia, słowa i prasy, zakazano działalności wszelkich innych partii oraz rozpoczęto szykanowanie wyznawców prawosławia, religii protestanckich i judaizmu.

Ksiądz-prałat Tiso był zdeklarowanym antysemitą. Indagowany w związku z tym przez niektórych katolików, stwierdził on 28 sierpnia 1942 roku: „Co się tyczy kwestii żydowskiej, ten i ów pyta, czy nasze postępowanie jest chrześcijańskie i humanitarne. Ja odpowiem innym pytaniem: czy jest chrześcijańskie to, że Słowacy chcą się uwolnić od swoich odwiecznych wrogów, Żydów?”[12]. Katolicki biskup Jan Vojtaššák, czołowa postać wśród słowackich hierarchów, nie wahał się nawet denuncjować Żydów, a 25 marca 1942 roku na sesji słowackiej Rady Państwa, której był wiceprzewodniczącym, powiedział: „Kontynuowaliśmy deportację Żydów. Zwiększyliśmy bilans”[13]. Mało tego: ów biskup, z rocznymi dochodami rzędu czterech milionów koron, wykorzystał faszystowskie ustawy rasistowskie do przejęcia mienia żydowskiego w Betlanovcach i Baldovcach[14].

Z broszury wydanej w 1941 roku w Londynie z inicjatywy czechosłowackiego ministerstwa spraw zagranicznych wynika, że 90% wszystkich słowackich księży katolickich odmawiało modlitwy za Hitlera[15]. Szambelan papieski, Tiso, posłał legion słowacki na front wschodni, po czym niejednokrotnie odwiedzał swoich legionistów i dodawał im ducha bojowego. Do ostatka wzywał, by wojnę kontynuowano, i jeszcze 27 września 1944 roku zapewnił: „Słowacja będzie stać u boku państw Osi aż do ostatecznego zwycięstwa”[16]. A katoliccy biskupi Ján Vojtaśśák i Michal Buzalka błogosławili oddziały księdza Tiso przed ich wyruszeniem do walki przeciw katolickiej Polsce i Związkowi Radzieckiemu[17].

W 1945 roku Tiso próbował schronić się w Watykanie; zbiegł do Niemiec, lecz alianci wydali go, po czym został w Czechosłowacji postawiony przed sądem i skazany jako zbrodniarz wojenny. Papież nie zaniedbał niczego, co mogło przysłużyć się moralnej rehabilitacji księdza Tiso. W wydanej przez Watykan — przy pełnej aprobacie ze strony Piusa XII Encyklopedii Katolickiej czytamy między innymi: „Tiso był wzorowym kapłanem, który prowadził życie nieskazitelne. Poświęcił się polityce, bo uznał, że zmusza go do tego konieczność dziejowa; od początku obecnego stulecia jedynie bowiem kler bronił praw narodu słowackiego. Pod rządami księdza Tiso Słowacja osiągnęła wielki postęp zarówno w dziedzinach kultury i gospodarki, jak i w polityce społecznej, a ponadto dowiodła swej samodzielności narodowej”. I wreszcie zostaje zacytowany sam Tiso: „Umieram jako męczennik.(…) Oprócz tego umieram jako ten, który bronił cywilizacji chrześcijańskiej przed komunizmem”[18].

Tiso zmarł jako rebeliant, z punktu widzenia władz państwa czechosłowackiego; jako katolik, który posyłał Słowaków na bezsensowną śmierć za Hitlera; jako zaciekły antysemita i ponadto człowiek, który — razem z papieżem — popierał system, morderczy dla milionów ludzi zgładzonych w obozach koncentracyjnych.

Również w Czechach wyższy kler katolicki kolaborował. Hitlerowski namiestnik Pragi, Frank* [Karl Hermann; nie należy go mylić z Hansem Frankiem, znanym w Polsce gubernatorem generalnym], pisał jeszcze 5 lipca 1944 roku do kwatery głównej Hitlera, że wspierają go wyżsi czescy dostojnicy Kościoła katolickiego[19].

Już dwa lata wcześniej, 10 czerwca 1942 roku, na rozkaz Franka w „odwecie” za zastrzelenie „protektora” z ramienia Rzeszy, Heydricha, spalono całą czeską wieś Lidice, rozstrzeliwując na miejscu 184 mężczyzn i 7 kobiet; 203 kobiety i 104 dzieci wywieziono do jednego z obozów koncentracyjnych, w którym przeżyły tylko 153 kobiety i szesnastoosobowa grupa dzieci[20]. Tak więc wyższy kler katolicki Czech jeszcze dwa lata później współpracował z inicjatorem tamtej zbrodni!

Konsekwencje

Spośród 13 milionów mieszkańców Czechosłowacji w okresie okupacji niemieckiej (od 1938 roku) zginęło około 300 000 osób. Egzekucje rozpoczęły się w pierwszym dniu inwazji. W jednej tylko „Małej Twierdzy” (Mala pevnost) w Terezinie koło Litomierzyc gestapo zgładziło kilkadziesiąt tysięcy ludzi. W ostatnich tygodniach okupacji Niemcy wrzucili do rzeki przepływającej obok twierdzy bez mała 25 000 urn z prochami pomordowanych. Po wyzwoleniu znaleziono jeszcze 26000 trupów[21].

Około 300 000 osób deportowano z Czechosłowacji i wiele spośród nich straciło życie[22].

Ludność żydowska zmniejszyła się liczebnie — co zostało oficjalnie ustalone przez anglo-amerykańską komisję śledczą — z 315 000 w 1939 roku, do 60 000 w roku 1946. Wśród 255 000 zaginionych było tylko kilka procent ocalałych[23].

Kalendarium wydarzeńBiografia TisoZdjęcia z tamtego okresu
topOpracowano na podstawie, m.in: „I znowu zapiał kur”, tom II — Karlheinz Deschner • „Fakty i Mity” nr 40/2003 • różne źródła internetowe


[Przypisy:]
[7] Scheinmann, str.65 z odniesieniem do The New International Year Book, 1939, New York 1940, str.681.
[8] „Neue Zürcher Zeitung”, z 2 czerwca 1939.
[9] L.Lehman, Vatican Policy, str.28
[10] Dokumentacja procesu przeciwko trzem słowackim biskupom (Jan Vojtassák, dr Th.Michal Buzalka, Pavol Gojdic), Praga 1951, str.15 (oryg. w jęz. czeskim)
[11] L.Lehman, Vatican Policy, str.28. Por. także: W.Hagen, str.170 i nast., a zwłaszcza str.186-187
[12] Manhattan, str.267
[13] Dokumentacja procesu przeciwko trzem słowackim biskupom, str.50-51
[14] jak wyżej, str.30 i następne
[15] Two Years of German Oppression in Czechoslovakia, London 1941, str.134-135. Cytat wg. Scheinmann, str.251
[16] Manhattan, str.267
[17] Dokumentacja procesu przeciwko trzem słowackim biskupom, str.15
[18] Cyt. w: Tondi, Die Jesuiten, str.363-364
[19] Scheinmann, str.339
[20] Malvezzi/Pirelli, srt.164-165
[21] Malvezzi/Pirelli, srt.164-165
[22] Malvezzi/Pirelli, srt.164-165
[23] Malvezzi/Pirelli, srt.164-165
[Linki w sieci:]
Biografia księdza Tiso
A visit to TerezinPamátnik TerezínTerezinTerezin Historyלהיות בטרזין

[zob. w uStroniu:]
Katolicki nazizm po chorwackuKościół katolicki a wojna domowa w Hiszpanii
Watykan a niemiecka inwazja na JugosławięHitler a papiestwo
Watykan a niemiecka inwazja na PolskęWatykan a włoski faszyzm
Hemingway oburza się na kler katolickiKościół katolicki a holocaust