Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

SŁOWNICZEK podstawowych terminów w judaizmie

MILON — מילון

Szofar

Adonaj (hebr. „mój Pan”) — „imię Boga”, którym tradycyjnie zastępuje się święty tetragram JHWH. Tetragram jest tym imieniem Boga, którego nie wolno wymawiać. Z czasem również termin Adonaj uznano za święty i zaczęto go zastępować innymi: ha-Bzem — „imię”, szaddaj — „wszechmocny”, ha-kadosz — „święty”.

Afikoman (grec. „deser”) — kawałek macy z wieczerzy pesachowej, który zjada się pod koniec sederu. Symbolizuje pesachowe jagnię, które w starożytności zjadano pod koniec posiłku. Ustalił się zwyczaj chowania afikomanu przed dziećmi, by mogły go odnaleźć i w zamian otrzymać słodycze i prezenty. Czasami afikoman służył za amulet.

Amida (hebr. „stanie”) — główna modlitwa każdego nabożeństwa, znana też pod nazwą szmone esre („osiemnaście błogosławieństw”), powinna być odmawiana na stojąco.

Aron ha-kodesz (hebr. „święta skrzynia”) — zwana również Arką Przymierza, w synagodze szafa ołtarzowa, w której przechowuje się zwoje Tory, wbudowana zwykle we wschodnią ścianę, wskazującą symbolicznie kierunek Jerozolimy. Szafę tę otwiera się podczas ważniejszych modlitw.

Aszkenazyjczycy — od słowa Aszkenaz, którym w średniowieczu Żydzi nazywali Niemcy. Aszkenazyjczykami określa się Żydów Europy środkowej i wschodniej, których łączył wspólny język — jidisz.

Badchan (aram. „żartowniś”) — żydowski żartowniś, zabawiający gości na weselu i innych uroczystościach.

Bdika (hebr. „badanie, oględziny”) — termin używa~y w związku z różnego rodzaju kontrolami, np. bdikat chamec — szukanie produktów „zakwaszonych” przed świętem Pesach, bdikat ha-edim — wypytywanie świadków przed sądem. Termin stosowany jednak głównie w odniesieniu do uboju rytualnego: sprawdzanie noża przed użyciem, czy jest wystarczająco ostry, badanie tchawicy i przełyku zwierzęcia, czy zostały prawidłowo przecięte, oraz badanie organów wewnętrznych, płuc, żołądka i in. w celu stwierdzenia, czy zwierzę nie było chore, co czyniłoby je rytualnie nieczystym, a więc nieprzydatnym do jedzenia.

Bet din (hebr. „dom sądu”) — religijny trybunał składający się zwykle z trzech sędziów, których jurysdykcji podlegał nadzór koszerności, rozwody, spory cywilne i prozelici. W starożytności w sprawach zagrożonych karą śmierci orzekały większe, 23- lub 71-osobowe sądy, zwane sanchedrynami.

Besamim (hebr. „wonne korzenie, wonności, przyprawy”) wonne zioła używane w czasie ceremonii hawdala na zakończenie Szabatu, nad którymi odmawiano błogosławieństwa.

Bima (hebr. „miejsce wyniesione, podwyższone”) — podium w synagodze, przy którym odczytuje się Torę i z którego kantor prowadzi modły.

Beracha (hebr. „błogosławieństwo”) — błogosławieństwo odmawiane zarówno w liturgii publicznej, jak i prywatnie.

Cedaka (hebr. „sprawiedliwość”) — dobroczynność, jeden z ważniejszych nakazów religii żydowskiej.

Cadyk (hebr. cadik, „człowiek sprawiedliwy”) — w chasydyzmie cadykiem nazywano mistrza, rebego, którego uważano za nosiciela cząstki duszy Mojżesza. Był duchowym przywódcą społeczności, współwyznawcy wierzyli w jego nadprzyrodzoną moc czynienia cudów. Uważano, że cadyk, dzięki swej mistycznej jedności z Bogiem, może pośredniczyć we wszystkich sprawach ludzkich. Z czasem rozwinął się szczególny kult cadyków, a ich funkcje dziedziczyli potomkowie.

Chasydyzm (od hebr. chasid, „pobożny”) — ruch mistyczno-religijny i społeczny, zapoczątkowany przez Izraela ben Eliezera (1700-1760) z Podola, zwanego Baal Szem Tow. Chasydyzm przeciwstawiał się judaizmowi rabinicznemu, głosił radość życia przez ekstazę religijną, taniec i śpiew. Główny nacisk kładł na osobistą modlitwę, która miała służyć połączeniu się z Bogiem, a przez to wypełnianiu najważniejszego zadania człowieka. Rozwinął swój własny rytuał religijny, założył własne synagogi, lecz nigdy nie oderwał się od judaizmu. Do II wojny światowej centrum chasydyzmu stanowiła Europa wschodnia, obecnie główne jego ośrodki znajdują się w Izraelu i w Stanach Zjednoczonych. Chazan (hebr. „kantor”) — urzędnik synagogalny prowadzący modły. Ponieważ większość modlitw jest śpiewana, chazan musi dysponować dobrym głosem. Znany jest także jako szelfach cibur, czyli „wysłannik publiczny”, ponieważ może w imieniu wiernych odmawiać modlitwy, które wymagają minjanu.

Cheder (hebr. „pokój, sala”) — dawna szkoła religijna dla chłopców, mieszcząca się na ogół w domu nauczyciela zwanego rebe albo mełamed; obejmowała trzy grupy wiekowe: od 3 do 5, 6 do 7 i 8 do 13 lat. Przedmiotem nauczania w poszczególnych klasach była Tora i Talmud.

Cherem (hebr. „klątwa”) — ekskomunika rzucana przez rabinów w celu utrzymania religijnej i społecznej dyscypliny.

Chewra kadisza (aram. „święte bractwo”) — żydowskie towarzystwo pogrzebowe.

Chumasz (od hebr. chamesz, „pięć”) — Tora, Pięcioksiąg, pierwszych pięć ksiąg biblijnych.

Chupa (hebr. „baldachim”) — baldachim ślubny, sala weselna lub sama ceremonia ślubna.

Cicit (hebr. „frędzle”) — frędzle przymocowane do czterech rogów spodniej części odzieży (talit), noszone przez Żydó płci męskiej zgodnie z nakazem: „…powiedz synom Izraela, niech e zrobią frędzle na krajach swoich szat, by pamiętali o Boskich przykazaniach” (Lb 15:38).

Diaspora (grec. „rozproszenie”) — termin używany na określenie wszystkich skupisk żydowskich poza krajem Izraela.

El male rachamim (hebr. „Boże pełen miłosierdzia”) — modlitwa za zmarłych, odmawiana podczas pogrzebu, a także w czasie świąt, kiedy wspomina się zmarłych.

Erew (hebr. „wieczór”) — termin używany w odniesieniu do początku świąt, które zaczynają się od zachodu słońca i trwają do zachodu słońca dnia następnego. Tak więc wyrażenie erew szabat oznacza wieczór piątkowy, początek Szabatu.

Eruw (hebr. „zmieszanie”) — sposób na uchylenie w Szabat i inne święta zakazu wykonywania pewnych czynności.

Gabaj (hebr. strażnik”) — urzędnik gminy, administrator synagogalny.

Gemara (od hebr. gamar, „kończyć”) — zbiór komentarzy uzupełniających do Miszny. Jest dziełem uczonych, zwanych amoraitami i wraz z Miszną tworzy Talmud.

Get (hebr. „dokument”) — dokument rozwodowy.

Haftara (hebr. „zakończenie”) — fragmenty z ksiąg Proroków odczytywane w Szabat, święta i dni postu po czytaniu sefer Tora.

Hagada (hebr. „opowieść”) — opowieści interpretujące i wyjaśniające tekst biblijny, których celem jest pouczenie moralne. Dotyczy tej części literatury talmudycznej i midraszowej, która posługuje się legendą, bajką, historyczną anegdotą, maksymą.

Halacha (hebr. „droga, ścieżka”) — zasady postępowania, przepisy prawne i religijne. W prawie rabinicznym określa wykładnię dla tzw. Prawa Ustnego, czyli przyjętej interpretacji Prawa Pisanego (Tory). W przeciwieństwie do hagady odnosi się do ustaleń, które zyskały miano obowiązującej normy.

Hawdala (hebr. „oddzielenie”) — uroczyste zakończenie Szabatu.

Hesped (hebr. „pochwała”) — mowa wygłaszana zazwyczaj zaraz po pogrzebie.

Hoszana Raba (hebr. „wielka hosanna”) — siódmy dzień święta Sukot.

Izkor (hebr. „wspomnij, pamiętaj”) — modlitwa za nieżyjących krewnych, odmawiana podczas wspominania umarłych w święta Jom Kipur, Sukot, Pesach i Szawuot.

Jad (hebr. „ręka”) — pałeczka w kształcie ręki z wyciągniętym palcem wskazującym, używana podczas publicznego czytania zwojów Tory.

Jamim Noraim (hebr. „straszne dni”) — 10 dni rozpoczynających się w Rosz ha-Szana, a kończących w Jom Kipur, przeznaczonych na pokutę i rachunek sumienia.

Jarcajt (jid. „rocznica”) — rocznica śmierci bliskiego krewnego, szczególnie któregoś z rodziców, obchodzona zgodnie z datą kalendarza hebrajskiego.

Jesziwa (hebr. „posiedzenie”) — wyższa szkoła talmudyczna dla nieżonatych studentów.

Jidisz — język, którym posługiwała się większość Żydów aszkena

zyjskich do II wojny światowej. Powstał wśród Żydów w Niemczech we wczesnym średniowieczu. Jego podstawę stanowi język niemiecki z dużą częścią słownictwa aramejsko-hebrajskiego, romańskiego i słowiańskiego. Zapisywany jest alfabetem hebrajskim. Był codziennym językiem szerokich mas żydowskich w Europie środkowo-wschodniej, z własną literaturą i kulturą. W chwili wybuchu II wojny światowej posługiwało się nim około jedenastu milionów Żydów na świecie.

Kabalat Szabat (hebr. „przyjęcie szabatu”) — liturgiczna inauguracja Szabatu, odprawiana w piątek przed zachodem słońca.

Kabała (hebr. „spuścizna tradycji”) — najczęściej używany termin na określenie tajemnych nauk judaizmu i mistyki żydowskiej. W szerokim sensie oznacza wszystkie kolejne ezoteryczne kierunki w judaizmie, które powstawały od końca okresu Drugiej Świątyni (I w. n.e.) i odegrały żywą rolę w symbolice, obrzędach, obyczajach i historii żydowskiego narodu.

Kadisz (aram. „święty”) — aramejska modlitwa odmawiana przez kantora podczas codziennych modłów, po zakończeniu każdej części obrządku, a także przez żałobników po śmierci krewnego oraz w rocznicę zgonu (jarcajt). Kadisz wymaga minjanu, czyli obecności dziesięciu dorosłych mężczyzn. Kadisz wyraża wiarę w Boga, poddanie się Jego woli i Jego wyrokom.

Kaparot (hebr. „pokuty, odkupienia”) — praktykowany niegdyś wśród Żydów ortodoksyjnych zwyczaj zarzynania koguta lub kury przed świętem Jom Kipur w ramach zastępczego odkupienia.

Kaszrut (hebr. „odpowiedniość, zdatność”) — żydowskie reguły odżywiania; słowem „koszerny” określa się również przydatność rzeczy, przedmiotów w sensie rytualnym, czyli takich, którymi wolno się posługiwać; termin kaszrut stosuje się także w odniesieniu do prawidłowości wykonywania pewnych czynności, rytuałów i ceremonii.

Ketuba (hebr. „dokument”) — dokument ślubny, pisany w języku aramejskim, który pan młody wręcza oblubienicy podczas ceremonii ślubnej.

Kidusz (hebr. „uświęcenie”) — ceremonia odmawiania modlitw i błogosłwieństw nad pucharem wina z okazji rozpoczęcia Szabatu i innych świąt. W wypadku braku wina zastępują go dwa bochenki chleba.

Kitel (jid.) — biała szata żałobna.

Kohen (hebr. „kapłan”) — Żyd wywodzący się z rodu Aarona, pełniący główne funkcje religijne w starożytnym Izraelu, prowadzący ceremonie w Świątyni Jerozolimskiej.

Kol nidre (aram. „wszelkie śluby”) — modlitwa unieważniająca wszelkie śluby złożone Bogu nieświadomie, zbyt pochopnie lub pod przymusem, którą śpiewa kantor w przeddzień Jom Kipur. Powstała prawdopodobnie w IX w. Odnosi się tylko do zobowiązań uczynionych przez ludzi wobec Boga. Nie dotyczy ślubowań, przysiąg i zobowiązań wobec innej osoby lub instytucji.

Ladino — dialekt żydowsko-hiszpański, którym posługują się Żydzi sefardyjscy. Powstał wśród Żydów hiszpańskich. Do tej pory językiem tym posługują się Żydzi sefardyjscy mieszkający w krajach śródziemnomorskich, bałkańskich i w Izraelu. Z początku pisany był w alfabecie hebrajskim, w czasach współczesnych także w alfabecie łacińskim.

Lag Ba-Omer — trzydziesty trzeci dzień Omeru, czyli osiemnasty dzień miesiąca ijar (kwiecień-maj), półświęto, dzień między Pesach a Szawuot. Obchodzone jest jako dzień ucznia.

Lecha dodi (hebr. „idź, przyjacielu”) — hymn śpiewany na powitanie Szabatu, podczas nabożeństwa Kabalat Szabat. Lewici — członkowie plemienia Mewiego, którzy opiekowali się Pr~ybytkietm i Świątynią, pomagali kapłanom przy ceremoniach kaltu ofiarnego.

Lu law (hebr. „gałąź palmy”) — bukiet czterech gatunków roślin, który służy do ceremonii w święto Sukot.

Maariw (hebr. „sprowadzanie wieczoru”) — modły wieczorne znane też pod nazwą arawit, jedne z trzech obowiązujących w codziennej liturgii. Składają się na nie: Szma, błogosławieństwa, Amida i Kadisz. Odmawiane są między zmrokiem a północą.

Maca (hebr. „chleb nie kwaszony”) — placki pieczone z mąki i wody, bez dodatku drożdży i soli, spożywane w święto Pesach.

Macewa (hebr. „pomnik, stela”) — rodzaj nagrobku, pionowo ustawiona płyta kamienna, pokryta inskrypcjami, stawiana na grobach zmarłych.

Maoz cur (hebr. „twierdza ze skały”) — hymn śpiewany przy zapalaniu świeczek chanukowych.

Megila (hebr. „zwój”) — zwój pergaminu, zawierający tekst jednej z pięciu ksiąg hebrajskich: Pieśni nad pieśniami, Rut, Lamentacji, Koheleta i Estery. Jeśli nie jest powiedziane dokładnie, o którą księgę chodzi, termin megila oznacza Księgę Estery.

Melamed (lub mełamed; hebr. „nauczyciel”) — nauczyciel w chederze.

Melawe malka (hebr. „towarzysząc królowej”) — posiłek spożywany w sobotę wieczorem na pożegnanie odchodzącego Szabatu.

Menora (hebr. „świecznik, kandelabr”) — siedmioramienna lampa oliwna używana w Świątyni, a potem w synagogach i domach modlitw.

Mesjasz (hebr. masziach, „pomazaniec”) — ten, który zostanie zesłany przez Boga na ziemię i który unicestwi wszelkie zło. Gdy przyjdzie, umarli zmartwychwstaną, Świątynia Jerozolimska zostanie odbudowana i nastąpią czasy mesjańskie: olam ha-ba (przyszły świat).

Mezuza (hebr. „framuga drzwi, odrzwia”) — zwitek pergaminu, zawierający przepisane ręcznie przez sofera dwa pierwsze akapity modlitwy Szma, umieszczone w pudełeczku i umocowane z prawej strony drzwi domu. Zwyczaj ten powstał w celu dosłownego wypełnienia nakazu zawartego w Biblii: „wypisz je [tj. słowa Tory] na odrzwiach twojego domu i na twoich bramach” (Pwt 6:9).

Micwa (hebr. „przykazanie”) — pierwotnie określano tak Boskie nakazy z Biblii. W Torze zawartych jest 613 przykazań, 248 nakazów i 365 zakazów. Chłopiec zostaje zobowiązany do ich przestrzegania po ukończeniu 13 lat (bar micwa), a dziewczynka 12 lat (bat micwa). W szerszym sensie micwa oznacza każdy dobry uczynek.

Midrasz (od hebr. darasz, „studiować, nauczać”) — komentarz do ksiąg biblijnych, ułożony w formie przypowieści.

Mincha (hebr. „ofiara”) — modły odmawiane po południu przed zachodem słońca. Składają się z Amidy, psalmów, krótkich modlitw i Kadiszu.

Minjan (lub minian) — zgromadzenie złożone z dziesięciu Żydów płci męskiej, powyżej trzynastego roku życia, niezbędne do odprawiania publicznych modłów w synagodze, czytania sefer Tora i niektórych ceremonii religijnych, np. odmówienia Kadiszu, modlitwy za zmarłych.

Miszna (od hebr. „powtarzać, nauczać”) — jest to zbiór nauk prawnych judaizmu, przedmiot badań wielu pokoleń uczonych różnych szkół i tradycji. Miszna składa się z sześciu części (sedarim):

  1. Zeraim (nasiona) — przepisy dotyczące głównie rolnictwa;
  2. Moed (święto) — przepisy odnoszące się do szabatów, świąt i postów;
  3. Naszim (kobiety) — przepisy dotyczące kobiet, ślubów i rozwodów;
  4. Nezikin (szkody) — prawo cywilne i karne;
  5. Kodaszim (świętości) — przepisy dotyczące ofiar, kultu świątynnego i obowiązków kapłanów;
  6. Toharot (czystości) — zasady czystości i nieczystości rytualnej oraz sposoby oczyszczania się.

Mitrach (hebr. „wschód”) — kierunek modłów dla Żydów mieszkających w krajach Zachodu, którzy zwracają się ku Jerozolimie podczas odmawiania Amidy; nazwa ozdobnej tablicy umieszczanej na ścianie wschodniej w domach i synagogach.

Mohel (hebr. „dokonujący obrzezania”) — specjalista od rytualnego obrzezania.

Mykwa (hebr. „zbiornik wody”) — basen z wodą bieżącą, służący do rytualnych oczyszczeń ludzi i sprzętów. Mykwa tradycyjnie powinna umożliwiać całkowite zanurzenie ciała.

Neila (hebr. „zamknięcie”) — modlitwa kończąca liturgię Jom Kipur.

Neszama jetera (hebr. „dodatkowa dusza”) — specjalna dusza, która z niebios wstępuje w każdego Żyda na czas Szabatu.

Ner tamid (hebr. „wieczna lampa”) — lampa zawieszona przed lub obok aron ha-kodesz w synagodze.

Newiim (hebr. „prorocy”) — druga część Biblii, składająca się z ośmiu Ksiąg Proroków.

Ohel (hebr. „namiot”) — rodzaj grobowca, w formie kamiennego lub drewnianego domku, w którym umieszczano właściwe płyty nagrobne, przeznaczone dla ważnych osobistości.

Omer (hebr. „snop”) — pierwszy snop ścięty podczas żniw jęczmienia, składany w ofierze w Świątyni.

Parochet (hebr. „zasłona”) — kotara, zazwyczaj bogato zdobiona, zasłaniająca aron ha-kodesz. wzorowana na ozdobnej zasłonie oddzielającej Święte Świętych od reszty Świątyni.

Parwe (hebr. „obojętne”) — pożywienie, które zgodnie z żydowskimi regułami odżywiania nie należy ani do potraw mięsnych, ani do potraw mlecznych, np. ryby, jajka, warzywa.

Pidjon ha-ben (hebr. „wykupienie syna”) — ceremonia wykupienia pierworodnego, która odbywa się po ukończeniu przez dziecko trzydziestu dni.

Przybytek (hebr. miszkan) — przenośne, wykonane na pustyni sanktuarium, które towarzyszyło Izraelitom w ich wędrówce po wyjściu z Egiptu. Wewnątrz Przybytku mieściło się Święte Świętych, zawierające Arkę Przymierza i Tablice Dekalogu. Rabin (hebr. rabi, „mój mistrz”) — uczony w Piśmie, posiadający pozwolenie (smicha) na nauczanie i orzekanie w kwestiach prawa i rytuału żydowskiego; rabi to także tytuł grzecznościowy, odnoszący się do nauczycieli lub innych poważanych członków gminy; w środowisku chasydzkim odpowiednikiem było określenie „rebe” lub „reb”.

Responsa (hebr. szeelot u-teszuwot, „pytania i odpowiedzi”) — zbiory odpowiedzi na konkretne zapytania kierowane do autorytetów rabinicznych, najczęściej dotyczące żydowskiego rytuału i prawa.

Sanchedryn (grec. „zgromadzenie”) — najwyższa rada religijna, składająca się z 71 członków z siedzibą w Świątyni Jerozolimskiej. Sandak (grec.) — opiekun obrzezywanego, osoba, która trzyma dziecko podczas obrzezania.

Sefardyjczycy — termin odnoszący się do Żydów wypędzonych z Hiszpanii (hebr. sefarad — Hiszpania) i Portugalii, w późniejszych czasach osiedlających się w Holandii, na południu Europy oraz na Bliskim Wschodzie. W życiu codziennym Sefardyjczycy posługiwali się głównie językiem ladino. Różnią się od Aszkenazyjczyków także nieco odmiennym rytuałem. Ich gminy znajdują sie obecnie m.in, w Izraelu i Ameryce Południowej.

Seder (hebr. „porządek”) — rytualny posiłek spożywany w domu podczas pierwszego wieczoru święta Pesach.

Sefer Tora (hebr. „zwój Tory”) — zwój z hebrajskim tekstem Pięcioksięgu, nazywany też rodałami Tory.

Sidur (hebr. „uporządkowanie”) — modlitewnik zawierający pełny zbiór modlitw codziennych i szabatowych, odmawianych zarówno w synagodze, jak i w domu.

Simchat Tora (hebr. „radość Tory”) — ceremonia związana z zakończeniem rocznego cyklu czytania Tory.

SVcha (hebr. „przebaczenie”) — rodzaj modlitwy wyrażającej prośbę o odpuszczenie grzechów.

Smicha (hebr. „nakładanie”) — pozwolenie na nauczanie i orzekanie w kwestiach prawa żydowskiego wydawane uczniowi przez mistrza.

Sofer (hebr. „pisarz”) — przepisywacz Tory, wypisujący też mezuzy, tefiliny, gety i ketuby.

Su(k)ka (hebr. „przybytek”) — kuczka, szałas budowany na święto Sukot. Spożywa się w nim posiłki podczas trwania święta.

Szacharit (hebr. „świt”) — codzienne modły poranne, odmawiane po nastaniu świtu, odpowiednik ofiary porannej (tamie składanej niegdyś w Świątyni Jerozolimskiej; odmawiając szacharit w dni powszednie zakłada się takt i tefilin. Szacharit to najdłuższe z modłów dziennych, składa się z: błogosławieństw, psalmów, Szura, hymnów z Amidą i Kadiszu. W poniedziałki i czwartki w trakcie nabożeństwa czyta się także fragmenty Tory; przed szacharit nie wolno nic jeść.

Szalom alejchem (hebr. „pokój wam”) — tradycyjne pozdrowienie, zazwyczaj skracane do słowa „szalom”. Także początkowe słowa hymnu odmawianego po powrocie z synagogi w piątek wieczorem.

Szalosz regalim (hebr. „trzy święta piesze”) — trzy święta pielgrzymie: Pesach, Szawuot i Sukot.

Szames (od hebr, szamasz, „woźny”) — posługacz sądowy lub synagogalny, pełniący funkcje pomocnicze, do którego zadań należało przede wszystkim utrzymywanie synagogi w czystości, porządkowanie modlitewników, przygotowanie zwojów Tory, pomaganie rabinowi i kantorowi w ich obowiązkach.

Szas — termin utworzony z początkowych liter hebrajskiego wyrażenia „susza sidre (Miszna)” — sześć porządków (Miszny), stosowany od XVI w. na oznaczenie całego Talmudu, kiedy to cenzura katolicka zabroniła używania słowa Talmud.

Szechita (hebr. „ubój”) — rytualny ubój zwierząt i ptaków, których mięso dopuszczone jest do spożycia.

Szechina (hebr. „zamieszkanie”) — Boża Obecność lub immanencja Boga. Określenia tego często używa się po prostu jako synonimu Boga. Szir ha-szirim (hebr. „pieśń nad pieśniami”) — księga biblijna, według tradycji napisana przez króla Salomona w formie cyklu wierszy miłosnych. Przyjęło się powszechnie uważać ją za alegorię miłości między Bogiem a ludem Izraela.

Sziwa (hebr. „siedem”) — siedmiodniowa żałoba po bliskim krewnym.

Szura (hebr. „słuchaj”) — jedna z najważniejszych modlitw żydowskich. Jej pierwszy werset brzmi: „Słuchaj Izraelu! JHWH jest Bogiem naszym, JHWH jest jeden!”

Szofar (hebr. „róg”) — starodawny instrument dęty, który w Rosz ha-Szana budził ludzi z drzemki duchowej i wzywał do pokuty. Szofar najczęściej wykonany jest z baraniego rogu na pamiątkę barana złożonego w ofierze zamiast Izaaka.

Sztetł (jid. „małe miasteczko”) — mała, prowincjonalna gmina żydowska w przedwojennej wschodniej Europie.

Sztrajmł (jid.) — lisiura, męska czapa, obecnie noszona przez chasydów w Szabat i święta.

Szułchan Aruch (hebr. „nakryty stół”) — kodeks żydowskich praw religijnych i cywilnych opracowany przez Józefa Karo (1488-1575), opublikowany w 1565 r. Uzupełniony przez polskiego rabina Mojżesza Isserlesa (Remu, 1525-1572), w dziele pt. Mapa (obrus) poprzez wlączenie zwyczajów aszkenazyjskich. Stał się kodeksem gbowiązującym wszystkich Żydów. Składa się z czterech części:

  1. Orach chajim — prawa dotyczące życia rodzinnego;
  2. Jore dea — zasady tyczące wyżywienia, czystości, żałoby; Ewen ha-ezer — sprawy małżeństwa, rozwodu;
  3. Choszen miszpat — prawo cywilne i karne.

Talit (hebr. „płaszcz”), tałes (jid.) — prostokątny szal modlitewny z frędzlami (hebr. cicit) w czterech rogach, nakładany przez mężczyzn podczas modlitwy. Zwykle biały, wykonany z wełny, bawełny lub jedwabiu. Obyczaj noszenia tałesu pochodzi z nakazu biblijnego: „niech sobie zrobią frędzle na skrajach swoich szat (…) gdy na nie spojrzycie, przypomnicie sobie wszystkie przykazania Pana, aby je wypełnić” (Lb 15:38-39).

Taszlich (hebr. „wyrzucisz”) — zwyczaj związany ze świętem Rosz ha-Szana, tzw. „pozbywanie się grzechów”. Powstał w oparciu o fragment z Księgi Micheasza: „Znowu zmiłuje się nad nami, zmyje nasze winy, wrzuci do głębin morskich wszystkie nasze grzechy”.

Tefilin (aram. „ozdoby”) — filakterie, czyli dwa czarne, skórzane pudełeczka zawierające cztery przepisane przez sofera ustępy biblijne (Wj 13, 1-10; 11, 16; Pwt 6, 4-9; 11, 13-21), które rzemieniami przywiązuje się do lewego przedramienia i do górnej części czoła. Tefilin noszą dorośli mężczyźni pdczas porannych modlitw (szacharit) w dni powszednie.

Tetragram (hebr. szem ha-mefórasz) — składające się z czterech hebrajskich liter imię Boga, którego nigdy się obecnie nie wymawia, używając zamiast tego hebrajskiego Adonaj.

Trefa (hebr. „poszarpane”) — ogólne określenie zwierzęcia koszernego ze skazą, którego mięso zgodnie z żydowskimi regułami odżywiania nie nadaje się do spożycia. Obecnie termin jest stosowany powszechnie na oznaczenie żywności niekoszernej. Uszpizin (aram. „goście”) — postacie biblijne: Abraham, Izaak, Jakub, Józef, Mojżesz, Aaron i Dawid, którzy w święto Sukot odwiedzają szałasy, gdzie Żydzi spożywają świąteczne posiłki. Zohar (hebr. „blask, jasność”) — główne dzieło kabały, żydowskiej literatury mistycznej, przypisywane Szymonowi bar Jochajowi, tannaicie z I w. n.e., opublikowane przez Mojżesza z Leonu (XIII w.) w języku aramejskim w formie komentarza do Tory. Zawiera wykładnię żydowskiej metafizyki. Dzieło to stało się jedną z trzech świętych ksiąg judaizmu po Biblii i Talmudzie, a tym samym przedmiotem wielu komentarzy.

top