Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

JUDAIZM

Historia, doktryna, kult, świątynia…
Rodzina chasydzka Rodzina chasydów w strojach świątecznych, stojącaprzed zachodnią ścianą Świątyni w Jerozolimie.

zwoje Tory Zwoje Tory zgodnie z nakazem religijnym spisywane były na pergaminie hebrajskim pismem kwadratowym za pomocą gęsiego pióra, specjalnym czarnym atramentem. Zwoje Tory (rodały), nawinięte na drewniane wałki i bogato zdobione, przechowywane są w synagodze i uroczyście odczytywane przez wywołanych mężczyzn podczas nabożeństw.

Łuk triumfalny Tytusa w Rzymie Płaskorzeźba na wewnętrznej stronie łuku triumfalnego Tytusa w Rzymie, przedstawiająca żołnierzy rzymskich niosących łupy ze zburzonej Świątyni Jerozolimskiej, w tym wielki zloty siedmioramienny świecznik — menorę. Złota menora była jednym z obiektów rytualnych Świątyni w starożytnej Jerozolimie. Od czasów jej zburzenia występowała w niezliczonych miejscach i różnych postaciach — na naczyniach, monetach — jako symbol dziedzictwa Żydów. Dziś jest godłem państwa Izrael.

OBRZEZANIE
— obrzęd polegający na usunięciu napletka, symbolizujący przymierze Abrahama z Bogiem oraz oddanie chłopca pod opiekę Boga. Zabiegu dokonuje się w ósmym dniu po narodzinach dziecka, w synagodze lub w domu (współcześnie w szpitalu, w obecności rabina i lekarza). Zabieg przeprowadza mohel — mężczyzna, który posiada odpowiednie umiejętności i uprawnienia, często lekarz lub rzezak rytualny. Ceremonii obrzezania towarzyszy nadanie chłopcu imienia, często po zmarłych przodkach, w obecności zgromadzonej rodziny i znajomych.

 

W co wierzą Żydzi?

Religią Żydów jest judaizm, zwany także wyznaniem mojżeszowym lub mozaizmem. Żydzi, pomimo znacznego rozproszenia, zostali wierni swej religii. To właśnie judaizm przez wieki był wyznacznikiem żydowskości. Jednak w ostatnich dwóch wiekach dla wielu Żydów wyznawana religia przestawała być najważniejszym elementem ich tożsamości. Wielu nie przestrzega wszystkich rygorów wymaganych przez tradycyjny judaizm, ale praktykuje jedną z jego zreformowanych form. Wśród żyjących obecnie kilkunastu milionów Żydów tylko kilkanaście procent zachowuje tradycyjny judaizm, zwany ortodoksyjnym. Bliski tradycji, a zarazem współczesnemu myśleniu, jest judaizm konserwatywny. Natomiast najbardziej liberalny jest judaizm reformowany, który odrzuca większość tradycyjnych form praktykowania pobożności. Zmierzając do zrównania pozycji kobiet i mężczyzn, zezwala on m.in. na sprawowanie funkcji rabinów przez kobiety. Wielu reformowanych rabinów popiera zawieranie małżeństw mieszanych, gdzie tylko jedno z małżonków jest Żydem. W latach dziewięćdziesiątych XX w. odbyło się wiele dyskusji na temat postawy wobec tzw. alternatywnych stylów życia. Należy jednak pamiętać, że mimo wielu podziałów, większość wyznawców judaizmu przyznaje się jednak do zasadniczych kategorii żydowskiej wizji świata wyrażonych w tradycji.

Historia judaizmu. Przymierze z Bogiem, czyli jak to się zaczęło

Korzenie judaizmu sięgają patriarchy Abrahama, który w początkach II tysiąclecia p.n.e. przybył wraz z rodziną z Mezopotamii do Kanaanu (teren dzisiejszej Palestyny). Tam w mieście Sychem zawarł przymierze z Bogiem. W zamian za wierność i wiarę Bóg obiecał Abrahamowi opiekę i ziemię Kanaan. Znakiem tego przymierza stało się obrzezanie.

TANACH

W skład Biblii, zwanej także Tanachem, a przez chrześcijan Starym Testamentem, wchodzi:
1. Tora (hebr., Prawo, Nauka), czyli Pięcioksiąg Mojżeszowy (Księgi: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb i Powtórzonego Prawa),
2. Newiim (Prorocy) — częściowo księgi historyczne i częściowo prorockie,
3. Ketuwim (Pisma) — różne psalmy, księgi, treny i pieśni.

Główną częścią Biblii jest Tora. Każdy religijny Żyd jest obowiązany studiować ją i przestrzegać jej nauk w życiu codziennym. Ażeby ułatwić Żydom życie zgodne z Torą, uczeni i mędrcy żydowscy przez wieki wyjaśniali i przybliżali ją wiernym. Efektem tego było powstanie Talmudu (nauka), który był pierwszym wielkim komentarzem Tory. Składa się on z dwóch części: Miszny (zbioru pouczeń i przepisów regulujących aż do najdrobniejszych szczegółów prawidłowe postępowanie) i Gemary (uzupełnienie, wyjaśnienie i komentarze do Miszny). Ze względu na treść mówi się o dwóch częściach składowych Talmudu. Są to: halacha (postępowanie), zawierająca nakazy prawa, przepisy dotyczące kultu religijnego i życia codziennego, oraz hagada (opowieść), czyli opowieści o charakterze legendarnym [zob.w uStroniu: Hagada szel Pesach]. Oba te teksty, składające się na Talmud, stały się wraz z Biblią podstawowym tekstem sakralnym judaizmu.

Wnukiem Abrahama był Jakub, który miał dwunastu synów. Dali oni początek dwunastu plemionom, z których powstał naród izraelski. Jakub otrzymał imię Izrael i uważany jest za ojca narodu izraelskiego. Jego syn, Józef, został wysokim urzędnikiem w Egipcie, dokąd sprowadził ojca z braćmi. Przez prawie czterysta lat Żydzi cieszyli się tam pełną swobodą. Sytuacja zmieniła się jednak radykalnie w połowie XIII w. p.n.e., kiedy faraonem został Ramzes XII. Żydzi utracili wszelkie prawa i stali się niewolnikami. W tym czasie urodził się Mojżesz, który po 40 latach spędzonych na dworze faraona postanowił wyprowadzić Żydów z Egiptu do Ziemi Obiecanej (Kanaanu). Wyjście z niewoli egipskiej pod wodzą Mojżesza było, według Biblii, skutkiem bezpośredniej interwencji Boga, który na początku długiej, trwającej 40 lat wędrówki odnowił przymierze z Izraelitami. Na górze Synaj Mojżeszowi została objawiona Tora, której symbolem są dwie tablice z wyrytymi na nich Dziesięciorgiem Przykazań, czyli Dekalogiem. Odtąd Jahwe stał się jedynym Bogiem Żydów, którzy przyjęli na siebie misję narodu wybranego.

W historii judaizmu wyróżnia się dwa podstawowe okresy: judaizm biblijny, którego głównym źródłem wiedzy jest Biblia, oraz judaizm talmudyczny (pobiblijny) — ukształtowany w okresie działalności rabinów i opierający się na własnej literaturze rabinicznej, zwanej również talmudyczną.

Okres judaizmu biblijnego zaczyna się wraz z działalnością założyciela tej religii, Mojżesza, i trwa przez epokę Sędziów oraz Królów (Saula, Dawida, Salomona). Obejmuje on następujące wydarzenia: budowę przez Salomona Świątyni w Jerozolimie, podział państwa na południową Judę i północny Izrael, upadek Izraela w 722 r. p.n.e., działalność proroków, zdobycie Jerozolimy przez Nabuchodonozora II w 586 r. p.n.e. oraz niewolę babilońską, okres Drugiej Świątyni aż do jej zburzenia przez Tytusa w 70 r. n.e.

Wydarzenie to zapoczątkowało drugi okres w dziejach religii, zwany judaizmem talmudycznym lub pobiblijnym. Żydzi odsunęli na dalszy plan tak żywotne dla nich sprawy niepodległości, a skoncentrowali się na kwestiach indywidualnego stosunku do Boga. Duchowym ośrodkiem judaizmu, który zastępował zniszczoną Świątynię Jerozolimską, stał się wówczas „dom nauki” w Jawne, gdzie w 70 r. odtworzono kolegium zwane sanhedrynem (najwyższa rada religijna) i ostatecznie ustalono i zamknięto kanon, czyli zbiór świętych ksiąg, obowiązujący do dziś.

Grunt był przygotowany, bo od dawna istniały synagogi, modlitwy i błogosławieństwa, które sprawiały, że judaizm mógł funkcjonować poza Świątynią Jerozolimską. Stało się to jeszcze ważniejsze po 135 r., kiedy po krwawo stłumionym ostatnim powstaniu żydowskim, cesarz rzymski Hadrian wydał Żydom zakaz wstępu do Jerozolimy. Żydzi, wypędzeni ze świętego miasta, zostali zmuszeni do szukania schronienia w innych krajach oraz zorganizowania kultu bez możliwości składania ofiar w Świątyni.

Doktryna religijna judaizmu: Jahwe jedynym Bogiem Izraela

Znawca Judaizmu Stanisław Krajewski w następujący sposób opisuje bliskość Żydów z Bogiem: Bliskość ta wynika z Przymierza. Obowiązuje ono obie strony. Mimo całej dysproporcji między człowiekiem a Bogiem, dzięki Przymierzu możliwe jest nie tylko oczekiwanie na opiekę, proszenie o wstawiennictwo, dziękczynienie, ale także stawianie Bogu wymagań. […] Ta postawa może dochodzić aż do granicy buntu wobec Boga, któremu zarzuca się nie wypełnianie obietnic. Skrajne przeżycie porzucenia przez Boga, jak to się zdarzyło podczas wojennej Zagłady Żydów, skłania niektórych myślicieli religijnych do przyjęcia, że obok wiary, wierności Bogu, była uprawniona postawa „świętej niewiary”.

Judaizm jest religią monoteistyczną. Za jedynego Boga Żydzi uznają Jahwe (Jehowa). Imię to Biblia tłumaczy jako „jam jest, który jestem” (na polski tłumaczone jest jako Przedwieczny). Z czasem imię to uznano za tak święte, że nie wolno go było wymawiać. Zapisywano je spółgłoskami J, H, W, H, a przy czytaniu zastępowano słowem Adonai (Pan mój); zwyczaj ten utrzymał się do dzisiaj. Innymi określeniami Jahwe, używanymi w modlitwach są: El-Elion (Najwyższy), Sabaoth (Pan Zastępów), El-Szadaj (Wszechmocny), Elohim (Bóg).

MESJASZ
(hebr. Masziach — pomazaniec), ten, który zostaje zesłany przez Boga na ziemię i który unicestwi wszelkie zło. Gdy przyjdzie, umarli zmartwychwstaną, Świątynia Jerozolimska zostanie odbudowana i nastąpią czasy mesjańskie: Olam Ha-Ba (przyszły świat).

Człowiek w judaizmie traktowany jest jako sługa i niewolnik Boga. Jednak ze względu na przymierze, które Bóg zawarł z narodem wybranym, kontakt Żydów z nim jest bardzo intymny.

Judaizm talmudyczny przyjmuje zasadę wolnej woli człowieka oraz uznaje zapłatę za wszelkie czyny, zarówno w życiu doczesnym, jak i przyszłym. Żydzi oczekują nadal na przyjście Mesjasza z rodu Dawida, który wybawi swój lud i ustanowi swoje królestwo na całej ziemi. Przyjście Mesjasza ma przynieść Żydom zarówno kres cierpienia i tułaczki Izraela, jak też kres niesprawiedliwości i początek powszechnego pokoju.

Według tradycji rabinicznej, wieczne zbawienie nie jest zarezerwowane wyłącznie dla Żydów. „Świata przyszłego” (życia wiecznego) dostąpić mają wszyscy sprawiedliwi (pobożni) pośród narodów świata, którzy przestrzegać będą tzw. rabinicznego minimum siedmiu przykazań, tj.: zakazu bałwochwalstwa, bluźnierstwa, zabijania, kradzieży, przestępstw seksualnych, jedzenia części żywego zwierzęcia oraz nakazu wymierzania sprawiedliwości sądowniczej.

Kult religijny: ofiara i modlitwa

OFIARA CAŁOPALNA
po grecku holokaustikós, słowo to dało nazwę zagładzie Żydów w latach II wojny światowej — Holokaust [zob. artykuł, pt.: Kalendarium holocaustu]. Jednak kontekst religijny tego słowa powoduje, iż jest ono odrzucane przez wielu badaczy i teologów żydowskich, którzy dla określenia tragedii narodu żydowskiego wolą używać hebrajskiego słowa Szoah, co oznacza zagładę, całkowite zniszczenie.

W judaizmie, zwłaszcza okresu biblijnego, bardzo ważne miejsce zajmowała ofiara. Stosowano zarówno ofiary krwawe (ze zwierząt), jak i bezkrwawe (z płodów rolnych), które składano na ołtarzach. Rozróżnić można ofiary całopalne, zapewniające pomyślność i urodzaj, oraz ofiary zwykłe, które miały odnowić lub umocnić więź między człowiekiem a Bogiem. W wypadku ofiar zwykłych na ołtarzu spalano tylko część zabitego zwierzęcia ofiarnego, resztę przeznaczano dla kapłana oraz uczestników uroczystości. Tylko w wyjątkowych sytuacjach na ołtarzu palono całe zwierzę ofiarne. Spożywanie krwi było zakazane.

Po zburzeniu Drugiej Świątyni rola ofiary znacznie zmalała. Jej miejsce zajęła modlitwa, dzięki czemu kult przybrał postać bardziej uduchowioną. Pobożni Żydzi odmawiają modlitwę rano, w południe i wieczorem. Modlą się z twarzą zwróconą ku Jerozolimie, stojąc, a tylko w pewnych przypadkach klęcząc lub kiwając się całym ciałem. Podczas modlitwy wymagane jest nakrycie głowy (mężczyźni) oraz włożenie odpowiednich szat modlitewnych.

Bardzo ważnym pojęciem dla judaizmu jest micwa. W sensie dosłownym jest to przykazanie, ale jest ona rozumiana także jako wypełnianie go, tak wobec innych, jak i wobec Boga. Nakazy etyczno-religijne obowiązujące wszystkich Żydów zawarte zostały w Dekalogu.

MICWA
(hebr., przykazanie) — pierwotnie określano tak boskie nakazy z Biblii. W Torze zawartych jest 613 przykazań, 248 nakazów i 365 zakazów. Chłopiec zostaje zobowiązany do ich przestrzegania po ukończeniu trzynastego roku życia (bar micwa), a dziewczynka dwunastego (bat micwa). W szerszym znaczeniu micwa oznacza każdy dobry uczynek.
rekonstrukcja świątyni jerozolimskiej Rekonstrukcja Świątyni Jerozolimskiej. Wybudowano ją na wzgórzu świątynnym Moria; na którym Abraham miał złożyć Bogu w ofierze swego syna Izaaka. Wewnątrz Świątyni, w miejscu, zwanym Święte Świętych, mieścił się kamień węgielny świata, a na nim spoczywała Arka Przymierza. Była to drewniana skrzynia wykładana zlotem, w której przechowywano kamienne Tablice Dekalogu. Wewnątrz świątyni znajdował się też kultowy siedmioramienny zloty świecznik oliwny — menora — symbolizujący mądrość Boską.

pod Ścianą Płaczu Na miejscu zburzonej Świątyni wybudowano w 691 r. meczet Kopuła Skały (meczet Omara]. Zachowała się tylko zachodnia ściana platformy, na który stała Świątynia. Tak zwana Ściana Płaczu jest jedynym miejscem, podtrzymującym łączność Żydów z ich starożytną Świątynią.

Stara Synagoga w Krakowie Stara Synagoga w Krakowie. Wybudowano ją pod koniec XV w. przy ulicy Szerokiej na krakowskim Kazimierzu. Po pożarze miasta żydowskiego na Kazimierzu w 1557 r. odbudował ją włoski architekt Meteo Gucci (prace ukończono w 1570 r.). Zniszczoną przez Niemców w czasie wojny synagogę odbudowano po wojnie. Obecnie znajduje się w niej muzeum kultury Żydów.

Judaizm rabiniczny położył wielki nacisk na stworzenie systemu praw regulujących całe życie swoich wyznawców. W Biblii, Talmudzie i późniejszej literaturze znajduje się mnóstwo szczegółowych wskazań (rytualnych, kultowych), które, w przeciwieństwie do przykazań etycznych, odnoszą się wyłącznie do Żydów. Żydzi zobowiązani są np. do przestrzegania zasad czystości (koszerność). Dotykanie zmarłego powoduje nieczystość, pewne zwierzęta (np. świnie, wielbłądy, zające) i pokarmy są nieczyste, dlatego należy unikać ich spożywania. Zakazane jest także jedzenie zwierząt, które nie zostały zabite z zachowaniem przepisów rytualnych, jak również łączenie pewnych pokarmów (np. mięsa i mleka). Stanu nieczystości można się pozbyć przez oczyszczenie. Pomimo tak rygorystycznych rytuałów, judaizm poświęca wiele uwagi kwestiom postaw moralnych. Najważniejsze trzy zasady obowiązujące każdego wyznawcę judaizmu to: studiowanie Tory, przestrzeganie przykazań oraz praktykowanie miłości bliźniego. Fundamentem religijności żydowskiej jest dziękczynienie i błogosławieństwo. Dziękować należy za wszystko, a mimo to nie popadać w bierność i fatalizm. Wszyscy Żydzi mają obowiązek przy najróżniejszych okazjach wypowiadać błogosławieństwa: przed i po jedzeniu, na początek i na zakończenie świąt. Ważne miejsce w życiu Żydów zajmuje dobroczynność, która jest uważana za wielką cnotę. Organizacje pomocy społecznej powstały jeszcze w okresie judaizmu biblijnego. Pomoc ubogim uznawana jest za powinność, a nie wyłącznie za wyraz dobrej woli. Nawet biedni powinni łożyć na innych, jeszcze uboższych, lub na cele społeczne.

DEKALOG
I.     Czcić tylko jednego Boga
II.     Nie modlić się do żadnych wizerunków
III.    Nie używać imienia Jahwe nadaremnie
IV.   Przestrzegać szabatu
V.   Czcić rodziców
VI.   Nie zabijać
VII.  Nie dopuszczać się cudzołóstwa
VIII. Nie kraść
IX.   Nie dawać fałszywego świadectwa
X.    Nie pożądać cudzej własności

 

W Świątyni i synagodze

Początkowo kult skupiał się wokół Arki Przymierza, w której przechowywano tablice z Dziesięciorgiem Przykazań. Przez kilka stuleci znajdowała się ona w — wybudowanej specjalnie dla niej przez króla Salomona — Świątyni Jerozolimskiej.

W 622 r. p.n.e. król Jozjasz przeprowadził reformę religijną, na mocy której jedynie ta świątynia miała być miejscem legalnego kultu Jahwe. Druga Świątynia, którą wzniesiono pod koniec VI w. p.n.e. po zburzeniu pierwszej przez Nabuchodonozora II, służyła jako centrum kultowe do 70 r. n.e. Zniszczenie jej przez Tytusa spowodowało, że rolę Świątyni jako miejsca kultu religijnego i zgromadzeń przejął dom modlitwy, czyli synagoga.

Wraz ze zburzeniem Drugiej Świątyni wygasł urząd kapłański. W starożytności kapłani stanowili osobny stan, sprawowali swe funkcje dziedzicznie, tworzyli związki rodowe, w których obrębie przekazywali następcom swą wiedzę i uprawnienia.

SYNAGOGA
(gr., miejsce zgromadzenia) — najważniejsza instytucja w życiu religijnym i społecznym Żydów. W j.hebrajskim określano ją jako bet ha-kneset (dom zgromadzeń) oraz bet ha-midrasz (dom studiów religijnych), w j.polskim natomiast jako bóżnicę. Po zburzeniu Świątyni Jerozolimskiej stała się miejscem modłów i ośrodkiem życia społecznego Żydów poza Palestyną. Tam odbywają się różne uroczystości, śluby i rocznice. Synagoga, oprócz pełnienia funkcji ściśle religijnych, była również miejscem nauczania i ośrodkiem władz administracyjnych gminy. Pełniła funkcję centrum społecznego, integrującego skupisko żydowskie. Znajdując się często pośrodku żydowskiego rynku, była także ośrodkiem życia gospodarczego gminy. Wzorując się na architekturze Świątyni, w synagogach wydzielano osobną część z przeznaczeniem dla kobiet (babiniec). Synagogi bardzo różnicy się między sobą stylem, gdyż dostosowywano je do sposobów budowania w rozmaitych krajach. Zawsze jednak ich położenie wskazuje kierunek Jerozolimy, a naprzeciw wejścia znajduje się szafa ołtarzowa, czyli miejsce na Torę (aron ha-kodesz).

Zniszczenie Drugiej Świątyni pozbawiło Żydów jednego centrum kultowego. Po wygnaniu ich z Jerozolimy rozproszyli się po całym świecie, zakładając własne gminy kierowane przez rabinów, którzy zajęli dawne miejsce kapłanów. Rabini przekazywali nowe nauki, a także wykonywali czynności sakralne: głosili kazania, zapewniali opiekę duchową, organizowali pogrzeby, udzielali ślubów i rozstrzygali sporne kwestie dotyczące przepisów religijnych.

 

Judaizm podzielony, czyli jaką drogą do Boga

Jeszcze pod koniec okresu judaizmu biblijnego zaczął się uwidaczniać wśród jego wyznawców podział. Spośród istniejących wówczas odłamów wymienić należy samarytan, saduceuszy i faryzeuszy. Poza tymi odłamami istniało także ugrupowanie mające charakter zakonu, które określano mianem esseńczyków. W VIII w. n.e. powstała sekta karaimów [zob. artykuł, pt.: KARAIMI], której twórca Anan ben Dawid, odrzuciwszy późniejszą tradycję talmudyczną, uznawał tylko Biblię. Sekta ta rozprzestrzeniła się najpierw na terenie Bizancjum, a potem Wielkiego Księstwa Litewskiego. Od XII w. w Europie Zachodniej (gł. w Hiszpanii) rozwinął się mistyczny kierunek zwany kabałą, który wytworzył bogatą literaturę, z jej główną księgą Zohar (Blask).

Zgodnie z jej filozofią świat materialny ma być odbiciem boskiego świata idei, a człowiek może poprzez rozmyślanie i skupienie wznosić się coraz wyżej do Boskiego świata. W II połowie XVIII w. z kabały wyłonił się chasydyzm, który przyjął się głównie w Polsce, na Ukrainie i w Rumunii. Zalecał on ludową pobożność, która miała umożliwić zjednoczenie przez ekstatyczną modlitwę, a nie przez badanie Pisma czy też wypełnianie Prawa. Chasydzi uważali, że miłość Boża przenika cały świat i Bóg żąda od ludzi tylko jednego — miłości. Najważniejsze w czynach ludzkich są: intencja i entuzjazm. Na czele gminy chasydzkiej stał cadyk, którego godność była dziedziczna. W ten sposób wytworzyły się różne linie dynastyczne cadyków, wokół których powstały dwory chasydzkie.

W obrębie dzisiejszego judaizmu istnieje kilka odłamów, rozpowszechnionych głównie w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych: judaizm ortodoksyjny, konserwatywny, reformowany i liberalny.

RABIN
(hebr. rabbi — mój mistrz) — pierwotnie tytuł stosowany tylko wobec uczonych zajmujących się interpretacją i wyjaśnianiem Biblii i Prawa ustnego, później również nadawany żydowskim nauczycielom i uczonym, cieszącym się dużym poważaniem i autorytetem religijnym, a od średniowiecza — duchowym przywódcom społeczności żydowskiej.

Judaizm współczesny opiera się na 13 artykułach wiary, sformułowanych jeszcze w średniowieczu przez Mosze ben Majmona (Majmonidesa, 1135-1204) [zob. artykuł, pt.: ”MAJMONIDES”].
Każdy wyznający Judaizm Żyd potwierdza swą wiarę:
1. w Boga Stworzyciela, który jest
2. jedynym,
3. bezcielesnym,
4. wiecznym oraz jest
5. wyłącznym obiektem kultu;
6. w prawdziwość proroctw biblijnych, w to, że
7. Mojżesz byt największym prorokiem,
8. Tora dana była Mojżeszowi
9. i nie podlega zmianom;
10. Bogu wiadome są uczynki ludzi, więc
11. nagradza ich i karze,
12. Mesjasz nadejdzie oraz
13. istnieje życie pozagrobowe.



CO WARTO WIEDZIEĆ
  1. CHASYDYZM (hebr. chasid — pobożny) — ruch mistyczno-religijny i społeczny, zapoczątkowany przez Izraela ben Elizera (1700-1760) z Podola, zwanego też Baal Szem Tow. Chasydyzm przeciwstawiał się judaizmowi rabinicznemu, głosił radość życia poprzez ekstazę religijną, taniec i śpiew. Główny nacisk kładł na osobistą modlitwę, która miała służyć połączeniu się z Bogiem, a przez to wypełnieniu najważniejszego zadania człowieka. Chasydyzm rozwinął swój własny rytuał religijny, założył własne synagogi, lecz nigdy nie oderwał się od głównego nurtu judaizmu.
    Do II wojny światowej centrum chasydyzmu stanowiła Europa Wschodnia, obecnie główne jego ośrodki znajdują się w Izraelu i Stanach Zjednoczonych.
  2. KABAŁA (hebr., spuścizna tradycji) — najczęściej używany termin na określenie tajemnych nauk judaizmu i mistyki żydowskiej. Za pomocą interpretacji liter i mistyki liczb kabata usnuje przeniknąć Boskie tajemnice. W szerokim sensie oznacza wszystkie kolejne ezoteryczne (tajemne) kierunki w judaizmie, które powstawały od końca Drugiej Świątyni i odegrały żywotną rolę w symbolice, obrzędach, obyczajach i historii żydowskiej.
  3. CADYK (hebr. caddik — człowiek sprawiedliwy) — w chasydyzmie cadykiem nazywano mistrza, rebego, którego uważano za nosiciela cząstki duszy Mojżesza. Był duchowym przywódcą społeczności; współwyznawcy wierzyli w jego nadprzyrodzoną moc czynienia cudów. Uważano, że cadyk, dzięki swej mistycznej jedności z Bogiem, może pośredniczyć we wszystkich sprawach ludzkich. Z czasem rozwinął się szczególny kult cadyków, a ich funkcje dziedziczyli potomkowie.
  4. Nieopodal izraelskiego miasta Ejlat znajduje się stacja ornitologiczna International Birdwatching Center. Można w niej obserwować ponad 400 gatunków ptaków.

top

Kup ciekawą książkę Opracowano na podstawie książki „Holocaust — zrozumieć dlaczego”
Książkę zakupić można w Internecie w wydawnictwie BELLONA.


[zob. w uStroniu:]
TalmudMisznaPrawo ustneMajmonidesRasziKaraimiTradycja żydowska
Tekst masoreckiZwoje znad Morza MartwegoKalendarz żydowski

Bar-micwaBłogosławieństwaChanukaFilakterieRozwódJom-KipurKadiszMałżeństwoModlitwy
ObrzezaniePesachPokarmyPurimRosz-Ha'szanaSukotSzabatSzawuot