Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski
05 - Przyszłość religii w świetle jej przeszłości [1000-31 rok p.n.e.]

Mityczni bogowie niegodni tego miana

„Każda religia wywodzi się z Azji” (przysłowie japońskie)

kolumna

JAPOŃCZYCY mają rację. Religia rzeczywiście sięga swymi korzeniami Azji. Ściślej biorąc, zasadnicze nauki i obrzędy znane w religiach świata pochodzą ze starożytnego miasta azjatyckiego, Babilonu.

Potwierdza to książka pt. The Religion of Babilonia and Assyria (Religia Babilonii i Asyrii), gdzie czytamy: „Egipt, Persja i Grecja pozostawały pod wpływem religii babilońskiej (…) Dzisiaj uczeni zgodnie przyznają, że zarówno wczesna mitologia grecka, jak i greckie formy kultu były na wskroś przesiąknięte elementami semickimi, nie wymaga to więc głębszego uzasadniania. Te elementy semickie były jednak po większej części raczej babilońskie”.

Pierwiastki babilońskie łatwo przeniknęły z mitologii do pierwotnej religii Greków, która według The Encyclopedia of Religion „nie znała żadnej świętej księgi, zawierającej niezmienną prawdę (…) Wystarczyło odprawiać rytuały i dać wiarę niezliczonym opowieściom, zasłyszanym w dzieciństwie. Każda z nich miała mnóstwo wersji, co pozwalało na dość swobodną interpretację”.

Typowe są pod tym względem opowieści z Iliady i Odysei Homera, słynnego poety greckiego, żyjącego prawdopodobnie w VIII lub IX wieku p.n.e. Jego epopeje kierują uwagę na stosunki między mitycznymi bogami z Olimpu a ludźmi, wśród których byli też podobni bogom śmiertelnicy, czczeni jako herosi, i stanowiły wyśmienity materiał źródłowy dla religii greckiej. Dlatego „religia pokrywała się z mitami” - wyjaśnia pisarz G.S.Kirk.

BOGOWIE GRECCY I RZYMSCY
Wiele bogów i bogiń z mitologii greckiej pełniło podobne funkcje w mitologii rzymskiej. Poniżej zestawiono ważniejsze bóstwa Greków i Rzymian.
GRECJA RZYM PEŁNIONA FUNKCJA
Afrodyta Wenus bogini miłości
Apollon Apollo bóg światła, medycyny i poezji
Ares Mars bóg wojny
Artemida Diana bogini łowów i opiekunka rodzących
Asklepios Eskulap bóg sztuki lekarskiej
Atena Minerwa bogini mądrości i wojny, patronka rzemiosła
Demeter Ceres bogini wegetacji
Dionizos Bachus bóg wina, płodności i dzikiego rozpasania
Eros Kupido bóg miłości
Gaja Terra symbol ziemi, matka i żona Uranosa
Hefajstos Wulkan kowal bogów, jak również bóg ognia i metalurgii
Hera Junona opiekunka małżeństwa i kobiet; w mitologii greckiej siostra i żona Zeusa, w rzymskiej - małżonka Jowisza
Hermes Merkury posłaniec bogów; bóg handlu i nauki, patron podróżnych, złodziei i włóczęgów
Hestia Westa bogini ogniska domowego
Hypnos Somnus bóg snu
Kronos Saturn w mitologii greckiej władca tytanów i ojciec Zeusa, ponadto w rzymskiej - bóg rolnictwa
Hades Pluton bóg świata podziemi
Posejdon Neptun bóg morza; w mitologii greckiej także bóg koni i trzęsień ziemi
Rea Ops siostra i żona Kronosa
Uranos Uranus syn i małżonek Gaji oraz ojciec tytanów
Zeus Jowisz władca bogów

Religia grecka czerpała z jeszcze innych źródeł. The New Encyclopœdia Britannica mówi, że „świat hellenistyczny, który ze szczególną żarliwością popierał religie mistyczne, przejął [z Egiptu] kult Ozyrysa, Izydy i Horusa”. Z czasem wierzenia te „rozprzestrzeniły się po całym cesarstwie rzymskim”. Jak do tego do szło?

Mitologia grecka zawojowuje Rzym

Przodkowie Rzymian wyznawali prostą religię, która uważała bogów za nieosobowe duchy, zamieszkujące najrozmaitsze twory materialne. Byli zabobonni i wróżyli ze znaków, przypisując roślinom i zwierzętom właściwości magiczne. Obchodzili doroczne święta, takie jak grudniowe Saturnalia, podczas których ludzie obdarowywali się nawzajem prezentami. W książce pt. Imperial Rome (Cesarski Rzym) napisano, iż była to „religia formy i rytuału, przykładająca niewielką wagę do strony duchowej. Rzymianin zawierał ze swoimi bogami umowę na zasadzie: wy zrobicie coś dla mnie, a ja dla was, jego religia zaś polegała głównie na drobiazgowym przestrzeganiu tego układu”. W rezultacie owa forma kultu była wyprana z wartości duchowych, toteż Rzymianie zaczęli ich poszukiwać gdzie indziej.

Świątynie, posągi i wizerunki oraz bardziej rozbudowane obrzędy religijne wprowadzili w późniejszym czasie Etruskowie.[*] Wspomniana książka podaje, że to za ich pośrednictwem „Rzym po raz pierwszy zetknął się z greckimi boginiami i bogami, którzy w końcu zostali przez Rzymian przejęci właściwie bez żadnych zmian”. Już wkrótce potem można było powiedzieć, że „religia w Rzymie miała wielorakie oblicze i nosiła wiele imion. Chyba każdy lud, z którym Rzymianie stykali się jako zdobywcy lub kupcy, wzbogacał ich panteon”.

* [Nie ma pewności co do tego, skąd pochodzili Etruskowie, ale najpopularniejsza teoria głosi, że w VIII lub VII wieku p.n.e. przybyli do Italii z azjatyckich wybrzeży Morza Egejskiego, przynosząc ze sobą azjatycką kulturę i religię.]

Od ówczesnych kapłanów rzymskich nie oczekiwano przewodnictwa duchowego ani moralnego. Wystarczało, że wiedzieli, „jak się zwracać do boga, jakie tabu wiążą się z jego kultem i znali się na skomplikowanej liturgii” - czytamy w Imperial Rome. W przeciwieństwie do prostych ludzi, tak zwanych plebejuszy, ktorzy nie byli dopuszczani do wyższych urzędów państwowych, czołowi przywódcy religijni mogli odgrywać niemałą rolę w życiu politycznym i społecznym.

Tak, więc, przez jakieś 1000 lat od czasów Homera, mitologia grecka wywierała olbrzymi wpływ na religię Grecji i Rzymu, toteż w The New Encycdopœdia Britannica napisano, że „miała wręcz nieocenione znaczenie dla rozwoju umysłowości, sztuki i sfery emocjonalnej człowieka Zachodu”. Nie bez racji - przynajmniej w odniesieniu do religii - powiedział Horacy (poeta rzymski z I wie ku p.n.e.): „Zniewolona Hellada zawojowała swego zdobywcę”.

Grecki bóg w ofensywie

Aleksander III urodził się w 356 roku p.n.e. w Pelli, stolicy Macedonii. Wyrastał w królewskich warunkach, a jego wychowawcą był słynny filozof grecki Arystoteles, który mu zaszczepił zamiłowanie do filozofii, medycyny i innych nauk. Jest sprawą dyskusyjną, w jakiej mierze poglądy Arystotelesa ukształtowały sposób myślenia Aleksandra, ale nie ulega kwestii, że silne wrażenie zostawiły na nim poematy Homera, był bowiem zapalonym czytelnikiem, szczególnie zaś rozkochał się w jego eposach. Podobno znał nawet na pamięć Iliady, a to nie bagatela, bo ma ona 15.693 wersy.

Kiedy zamordowano jego ojca, 20-letni Aleksander objął tron Macedonii. Nie zwlekając wyruszył na zdobywczą wyprawę, którą zyskał sobie imię Aleksandra Wielkiego. Powszechnie zalicza się go do największych wodzów wszechczasów, a jego wybitność sprawiła, że zarówno za życia, jak i po śmierci uchodził za boga.

Starożytni Grecy nie mieli osobnego słowa oznaczającego religię. Posługiwali się wyrazem eu-se'bei-a, który można przetłumaczyć na „bogobojność”, „właściwe od noszenie się do bogów”, „należyta cześć” lub „pobożność”.

Wszechobecna
bogobojność
Greków

W The New Enciclopœdia Britannica napisano: „Początków religii greckiej można się doszukać w zamierzchłych dziejach, a w swej rozwiniętej postaci przetrwała ona ponad 1000 lat, od czasów Homera (prawdopodobnie IX lub VIII wiek p.n.e.) do panowania cesarza Juliana (IV wiek n.e.). W okresie tym rozciągnęła swe wpływy od Hiszpanii na zachodzie, do Indusu na wschodzie, ogarniając nimi cały basen Morza Śródziemnego. Najtrwalsze piętno wycisnęła na Rzymianach, którzy swoje bóstwa utożsamili z greckimi. W chrześcijaństwie, greccy herosi, a nawet bogowie przetrwali jako święci, natomiast konkurujące z nimi madonny z gmin południowoeuropejskich świadczyły o niezawisłości kultów lokalnych”.

Pierwsi chrześcijanie siłą rzeczy stykali sil z czcicielami fałszywych bogów greckich i rzymskich. Sprawozdanie biblijne donosi: „A gdy ujrzał tłum, co Paweł uczynił, zaczął wołać, mówiąc po likaońsku; Bogowie w ludzkiej postaci zstąpili do nas! I nazwali Barnabę Zeusem [był to naczelny bóg greckiego panteonu], Pawła zaś Hermesem [bóg ten służył innym bogom jako posłaniec], ponieważ on był głównym mówcą. A kapłan podmiejskiej świątyni Zeusa, przywiódłszy przed bramy miasta woły i wieńce, chciał wraz z ludem złożyć ofiarę. Gdy to usłyszeli apostołowie, Barnaba i Paweł, rozdarli szaty swoje i wpadli między tłum, krzycząc i wołając: Ludzie, co robicie? I my jesteśmy tylko ludźmi, takimi jak i wy, zwiastujemy wam dobrą nowinę, abyście się odwrócili od tych marnych rzeczy do Boga żywego, który uczynił niebo i ziemię, i morze, i wszystko, co w nich jest” (Dzieje Apostolskie 14:11-15, Bw).

Po wyparciu Persów z Egiptu, powitano tam Aleksandra jako wyzwoliciela. W książce pt. Man, Myth & Magic (Człowiek, mit i magia) czytamy: „Obwołano go faraonem, a gdy odwiedził wyrocznię boga Ammona (…) kapłani formalnie uznali go za syna Ammona”. Najwyraźniej to właśnie wydarzenie zrodziło legendę, że był synem Zeusa, najważniejszego boga panteonu greckiego.

Aleksander uderzył następnie na wschód i dotarł aż do Indii. Po drodze zdobył Babilon, skąd wywodziło się wiele wierzeń, znanych mu z ojczystej mitologii i religii. Nic więc dziwnego, że zamierzał uczynić to miasto stolicą swego imperium. Jednakże po dwunastoletnim panowaniu, ten wielki bóg grecki opadł z sił i 13 czerwca 323 roku p.n.e. umarł w wieku 32 lat.

Atena - bogini mądrości i wojny

„Czcigodny” bóg rzymski

W połowie VIII wieku p.n.e., kilkaset lat wcześniej, nim Aleksander doprowadził Grecję do szczytu potęgi, na sąsiednim Półwyspie Apenińskim założono Rzym. Jemu to, po śmierci Aleksandra, stopniowo dostała się władza nad światem. W 44 roku p.n.e. został zamordowany wódz, Juliusz Cezar, stojący na czele państwa rzymskiego, a jego przybrany syn Oktawian, po 13 latach zamieszek, pokonał swych rywali i w 31 roku p.n.e. przystąpił do budowania cesarstwa rzymskiego.

W książce Imperial Rome powiedziano, że Oktawian był „największym z licznych cesarzy rzymskich. (…) Rzymianie nazwali go Augustem, to znaczy ‘czcigodnym’, a mieszkańcy prowincji wysławiali go jak boga”. Jakby chcąc utrwalić ich w tym przekonaniu, kazał sporządzić sygnety z podobizną własną i Aleksandra, swego poprzednika. Senat rzymski ogłosił później Augusta bogiem, a w całym imperium pobudowano mu świątynie.

Czy byli godni tego miana?

Obecnie nikt nie ma złudzeń, że zapewnienie światu pokoju i bezpieczeństwa nie leży w mocy greckich bądź rzymskich bogów - ani opiewanych w mitach mieszkańców Olimpu, ani ubóstwianych władców politycznych. Jednakże religia fałszywa, odkąd się zrodziła w Azji, aż po dziś dzień zwodniczo zachęca ludzi do pokładania ufności w mitycznych bogach, którzy wprawdzie noszą to zaszczytne miano, lecz nie są tego godni. Słusznie rzekł Homer, ukochany poeta Aleksandra: „Nicością jest imię, gdy zasług brakuje”.

O Iliadzie powiada się, że dla starożytnych Greków stanowiła„źródło wskazówek moralnych, a nawet praktycznych”. Podobnie traktowane są dzisiaj różne inne księgi. Następny artykuł z tej serii pomoże ci wyrobić sobie właściwy pogląd na takie „bestsellery religijne”.

topPrzebudźcie się! nr 8, z 8 sierpnia 1989