Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Jakimi językami mówią ŻYDZI

hebrajski, jidysz, ladino…


Żydzi

Izaak Bashevis
Międzynarodowa ranga literatury jidysz została potwierdzona przez przyznanie w 1978 roku literackiej nagrody Nobla, pochodzącemu z Polski, a tworzącemu w Stanach Zjednoczonych, pisarzowi jidysz, Isaakowi Bashevisowi Singerowi (1904-1991)

Podstawowym językiem Żydów jest hebrajski. Język ten, o tradycji piśmienniczej sięgającej XII w. p.n.e., przez wiele stuleci — od III do połowy XIX w. — służył przede wszystkim do odprawiania modłów i studiowania Tory. Był on głównie językiem liturgii synagogalnej, świętych ksiąg, szkolnictwa i literatury religijno-filozoficznej. Jego odrodzenie nastąpiło w XIX w., głównie w środowiskach haskali, a później działaczy syjonistycznych, którzy unowocześnili słownictwo i przywrócili mu status języka żywego. Ukazały się wówczas w Polsce, Niemczech i Rosji oryginalne utwory hebrajskie i tłumaczenia literatury europejskiej.

Język hebrajski rozwijał się w bezpośrednim związku z koncepcją odrodzenia państwa żydowskiego w Palestynie. Syjoniści zdecydowali bowiem, iż będzie on językiem urzędowym przyszłej ojczyzny Żydów. Tak też się stało, gdy w 1948 r. powstało państwo Izrael.

Wśród Żydów, zamieszkujących różne kraje Europy, rozwinęły się pod wpływem otoczenia także inne języki żydowskie. Najbardziej znane to jidysz i ladino. Co najmniej od XV w. jidysz był językiem potocznym Żydów polskich. Jego początków należy szukać ok. 1000 lat temu na terenie Nadrenii. U podstaw jidysz leżą dialekty niemieckie, zawierał on jednak wiele elementów hebrajskich i był zapisywany za pomocą alfabetu hebrajskiego. Przełomowym okresem w jego rozwoju były wieki XIV i XV. Wtedy — wraz z wielką emigracją Żydów na Wschód — nastąpił rozpad jidysz na zachodni (ten stopniowo zaniknął) i wschodni, który po wzbogaceniu go o elementy słowiańskie dał podstawy dzisiejszemu językowi standardowemu.

Jidysz jest językiem bogatej literatury. Najstarszy zabytek języka jidysz na terenie Niemiec pochodzi z XII w. W XVI w. popularne były transkrypcje na jidysz niemieckiej literatury ludowej, a także utwory ułatwiające czytanie i rozumienie tekstów biblijnych. Wtedy też ukazały się pierwsze przekłady Biblii na jidysz. Nowożytna literatura jidysz ma początki w okresie oświecenia. Za twórców klasycznej literatury jidysz uważani są: Icchak Lejb Perec, Mendele Mojcher Sforim, Szolem Alejchem i Isaac Bashevis Singer [patrz fotografia powyżej].

Ladino, to jeden z języków żydowskich ukształtowany w średniowieczu na terenie Hiszpanii. Posługiwali się nim Żydzi sefardyjscy, wypędzeni z Hiszpanii w 1492 r., którzy następnie osiedli w północnej Afryce, południowej Europie (wybrzeża Morza Śródziemnego) i na Bliskim Wschodzie, tworząc w tym języku poezję świecką i religijną, literaturę dla kobiet, bajki dla dzieci. Do czasów Holokaustu jednym z ważniejszych ośrodków języka ladino były Saloniki w Grecji.

Przez wieki jidysz był potocznym językiem szerokich mas żydowskich w Europie Środkowo-Wschodniej. Przed II wojną światową posługiwało się nim ok. 11 mln Żydów na świecie. Obecnie jest on językiem potocznym jedynie dla niektórych grup chasydzkich w Stanach Zjednoczonych i Izraelu.

TAW   RESZ   GIMEL   KOF   CADE   PE/FE   PE/FE   AJIN   SAMECH   NUN   MEM   LAMED   KAF/CHAF   JUD   TET   CHET   ZAJN   WAW   HEJ   DALET   GIMEL   BET   ALEF

CO TRZEBA WIEDZIEĆ
  1. Pismo hebrajskie ma kierunek z prawej strony ku lewej. Nie stosuje się w nim wielkich liter. Nie łączy się liter w piśmie odręcznym.
  2. Alfabet hebrajski składa się z 22 liter; nie ma w nim samogłosek
  3. Samogłoski w alfabecie hebrajskim oznacza się je znakami diaktrycznymi (kropkami i kreskami).
  4. Dopiero w XIX wieku zdołano przywrócić hebrajszczyznę do życia (z niebytu, podobnego do tego, jaki cechuje mowę łacińską dzisiaj).
top