Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Pokój na Bliskim Wschodzie

Przejawami głęboko zakorzenionego konfliktu izraelsko-arabskiego były cztery wojny i trwająca całe pokolenia wrogość. W roku 1991 rozpoczęto rozmowy pokojowe, bez większej wiary w ich powodzenie. Jednak mimo trudności proces wydawał się powoli posuwać naprzód.
Żydowscy emigranci Żydowscy emigranci w drodze do Palestyny w latach 40. Mimo sprzeciwu państw arabskich, w 1948 roku, po wycofaniu się Brytyjczyków, proklamowano powstanie państwa Izrael.

KONFLIKT między Żydami i Arabami rozpoczął się po I wojnie światowej, gdy Żydzi w dużej liczbie zaczęli osiedlać się w Palestynie. W 1948 roku Żydzi założyli na terenie Palestyny państwo Izrael, mimo że Arabowie zamieszkujący ten kraj i rządy krajów sąsiednich byli do tego pomysłu nastawieni zdecydowanie wrogo. Atak wojsk państw arabskich w latach 1947-48 został jednak odparty i Izraelczycy zajęli ponad połowę terytorium Palestyny.

Podczas walk około 700 tysięcy Arabów, zamieszkujących tereny kontrolowane przez Izraelczyków uciekło lub zostało wypędzonych (podobna była liczba Żydów, wypędzonych z ościennych państw arabskich — Iraku, Jemenu, Syrii, Maroka, Egiptu… — w następstwie szykan i prześladowań). Rozproszyli się oni po całym Bliskim Wschodzie. Niektórzy z nich prowadzili na emigracji normalne życie, lecz wielu nie zdołało znaleźć domu poza obozem dla uchodźców. Państwa arabskie celowo nie asymilowały uciekinierów — swych arabskich pobratymców, by móc stale grać w swej polityce karta przetargową, jaką byli palestyńscy uchodźcy.

Izraelski oddział Oddział izraelski wjeżdża do arabskiej wioski w roku 1948. Walki między Arabami a żydowskimi osadnikami nasiliły się w roku 1947 i 1948, kiedy obie strony usiłowały zagarnąć jak największe terytorium. Arabski jeniec Żołnierze izraelscy, prowadzący jeńca, podczas wojny sześciodniowej w roku 1967. Izrael pokonał wówczas Egipt, Syrię i Jordanię. Uchodźcy Palestyńscy uchodźcy w ruinach rzymskiego amfiteatru w Ammanie, stolicy Jordanii, po tym jak zostali wypędzeni z ojczyzny, w wyniku konfliktu arabsko-izraelskiego w latach 1948-49. Uzbrojone dzieci Bojownicy palestyńscy w oczekiwaniu na transport, mający ich wywieźć z Bejrutu w 1982 r. (Stałym elementem społeczności palestyńskiej są uzbrojone dzieci.) Palestyńczycy Zamaskowani Palestyńczycy, członkowie ruchu Hamas, modlą się podczas ceremonii, upamiętniającej czwartą rocznicę intifady — powstania palestyńskiego. Helikopter, Monachium Helikopter, uszkodzony przez arabskich terrorystów, w czasie olimpiady w Monachium. Palestyńczycy Palestyńczycy wracają do strefy Gazy pod koniec roku 1990, po wydaniu przez izraelskiego ministra obrony rozkazu opuszczenia przez nich Izraela. Obecnie strefa Gazy administrowana jest przez władze palestyńskie. Camp Dawid Prezydent Egiptu Sadat i izraelski premier Menachem Begin podczas negocjacji w Camp David, w roku 1979. Arafat Rabin Clinton Historyczny uścisk dłoni między przewodniczącym OWP, Jasirem Arafatem i izraelskim premierem, Icchakiem Rabinem przed Białym Domem w obecności prezydenta Billa Clintona we wrześniu 1993 roku

Podczas wojny sześciodniowej w roku 1967 Izrael zajął resztę Palestyny, wypierając Egipcjan ze strefy Gazy, a Jordańczyków z zachodniego brzegu rzeki Jordan. Egipt utracił także półwysep Synaj, a Syryjczyków wyparto ze strategicznie ważnych wzgórz Golan.

W wyniku wojny, Izrael zajął terytoria zamieszkane przez dużą liczbę palestyńskich Arabów. Wielu z nich było potomkami uchodźców z roku 1948. Strefa Gazy i Zachodni Brzeg Jordanu nie zostały formalnie włączone do państwa izraelskiego, ale przeprowadzono aneksję wschodniej części Jerozolimy.

Do 1967 roku miasto to było podzielone na części: arabską i żydowską. Po aneksji Jerozolimy Wschodniej, Izrael formalnie przyłączył wschodnią część miasta do swego państwa i ogłosił Jerozolimę swoją stolicą. Ponieważ miasto miało dla Żydów ogromne znaczenie historyczne i religijne, trudno było wyobrazić sobie, że decyzja ta mogłaby zostać kiedykolwiek cofnięta. Jednakże w Jerozolimie znajdowało się także wiele miejsc świętych dla muzułmanów i chrześcijan — jej status musiał więc stać się problemem najwyższej wagi w ewentualnych rozmowach pokojowych.

W latach 70-tych i 80-tych porozumienie wydawało się kwestią dalekiej przyszłości. Wielki krok ku rozwiązaniu konfliktu uczyniono w roku 1979, gdy w wyniku negocjacji w Camp David, w których pośredniczył prezydent amerykański Jimmy Carter, Izrael i Egipt podpisały układ pokojowy. Izrael wycofał się z półwyspu Synaj w zamian za pokój i normalizację stosunków.

W ten sposób główne zagrożenie dla bezpieczeństwa Izraela zostało wyeliminowane. Bez Egiptu, państwa arabskie, takie jak Syria czy Irak, nie były w stanie poważnie zagrozić Izraelowi, chyba że wyprodukowałyby broń jądrową. To właśnie rozpoczęcie przez Irak badań nad bronią nuklearną sprowokowało Izrael do uderzenia lotniczego na reaktor iracki w roku 1981.

Jednak w latach 70-tych poważne zagrożenie stanowić zaczęli Arabowie palestyńscy. Dzięki upokorzeniom, które wspólnie przechodzili, rozproszeni i bezdomni, opuszczeni przez swych arabskich braci, w końcu zyskali oni poczucie odrębności narodowej. Ich przedstawicielstwem politycznym stała się Organizacja Wyzwolenia Palestyny (OWP), kierowana przez Jasira Arafata. Była ona praktycznie pewnego rodzaju „rządem na uchodźstwie”.

OWP kierowała zamachami terrorystycznymi, przeprowadzanymi na terytorium Izraela i poza nim. Sytuacja ta wywołała w Izraelu takie napięcie i poczucie zagrożenia, że rząd izraelski wprowadził w życie nową politykę. Walka o wolność stanowiła dla Palestyńczyków usprawiedliwienie dla przeprowadzania zamachów terrorystycznych, które kosztowały życie wielu niewinnych cywilów. Problem terroryzmu w Izraelu, tak jak w innych miejscach, był z etycznego punktu widzenia niezwykle złożony. Rząd izraelski uznał OWP za organizację terrorystyczną i odmówił prowadzenia z nią jakichkolwiek rozmów. Takie akty terroru jak zamordowanie 11 sportowców izraelskich w czasie olimpiady w Monachium w roku 1972, porywanie samolotów i statków, spowodowały, że światowa opinia publiczna odwróciła się od Palestyńczyków.

OWP odnosiła sukcesy i porażki, a wywalczenie niepodległości pozostawało w odległej perspektywie. Zaangażowanie uchodźców palestyńskich, działających w OWP na terytorium Jordanii, w sprawy wewnętrzne tego państwa, doprowadziło do wybuchu walk z oddziałami rządowymi i relegowania OWP Jordanii w 1971 roku. Palestyńczycy znaleźli wówczas schronienie w Libanie. Zwycięstwo niespodziewanie napadniętego Izraela nad Egiptem i Syrią w 1973 roku oraz egipsko-izraelski traktat pokojowy z roku 1978 poważnie zachwiały nadziejami palestyńskich Arabów.

Tymczasem Palestyńczycy wciągnięci zostali do skomplikowanej walki o władzę w Libanie, która w końcu przerodziła się w wojnę domową. Po interwencji syryjskiej, w roku 1976, OWP zepchnięta została na południe Libanu, a jej oddziały rozproszyły się. Jednak Palestyńczycy przeprowadzili reorganizację i rozpoczęli serię ataków na terytorium północnego Izraela (Galileę). Stały się one coraz częstsze na początku lat 80-tych.

W roku 1982 Izrael odpowiedział na nie, przeprowadzając operację Pokój dla Galilei, której celem było zniszczenie lub wyparcie sił OWP.

W praktyce był to najazd sił izraelskich na terytorium Libanu. W ciągu kilku dni Izraelczycy dotarli do Bejrutu, a OWP wycofała się z Libanu. Jednak na południu kraju wciąż istniały obozy uchodźców palestyńskich, co stanowiło potencjalne źródło problemów. Atak na Liban potwierdził stereotypowy obraz Izraela jako państwa stosującego przemoc w rozwiązywaniu problemów politycznych. Temu przekonaniu przeczyła jednak działalność izraelskich ruchów na rzecz pokoju. Stała się ona jeszcze intensywniejsza po ujawnieniu informacji o przeprowadzeniu przez sprzymierzoną z Izraelem chrześcijańską milicję, działającą w Libanie, masakry Palestyńczyków, zamieszkujących obozy uchodźców Sabra i Chatilla (Libańscy chrześcijanie przeprowadzili tą akcję w odwet, za wysadzenie libańskiego parlamentu, w którym zginął chrześcijański premier Libanu). Tak czy inaczej operacja Pokój dla Galilei nastawiła światową opinię publiczną przeciwko Izraelowi.

Izrael pod presją

Lata 80-te były okresem trudnym dla obu stron. Gospodarka Izraela zaczęła się załamywać pod ciężarem ogromnych wydatków na obronę i stała się coraz silniej zależna od pomocy amerykańskiego sojusznika. Organizacja Wyzwolenia Palestyny wciąż toczyła wojnę, której nie mogła wygrać. Na terytoriach okupowanych zaczęli pojawiać się izraelscy osadnicy, co wzbudziło nowe animozje i niepokój. Niektórzy osadnicy uważali, że zagospodarowują niezasiedlone tereny, lecz wielu innych kierowało się względami religijnymi, wierząc, że odzyskują w ten sposób dla swego państwa jego starożytne, biblijne dziedzictwo.

Społeczność międzynarodowa była nastawiona krytycznie do tej powolnej aneksji, która odbywała się wbrew rezolucji ONZ nr 242 z roku 1967, wzywającej do zawarcia pokoju z uwzględnieniem granic sprzed 1967 roku. Jednak, pomimo pewnych zastrzeżeń, USA popierały Izrael i inne państwa niewiele mogły zdziałać w tej sprawie. Co więcej, od roku 1977 rząd izraelski tworzyła prawicowa partia Likud, która w większości spraw zajmowała nieprzejednane stanowisko i choć — pod naciskiem z zewnątrz — z czasem zmieniała swój stosunek do pewnych kwestii, to wyraźnie popierała rozwój żydowskiego osadnictwa.

Bezskuteczność działalności terrorystycznej sprawiła, że kierownictwo OWP stopniowo zaczęło prowadzić bardziej umiarkowaną politykę. Jasir Arafat wydał oświadczenia, które z zadowoleniem potraktowano jako wyrzeczenie się terroryzmu i uznanie prawa do istnienia państwa izraelskiego. Kwestie te stanowiły wcześniej dwie główne przeszkody w rozpoczęciu jakichkolwiek negocjacji. Jednakże wypowiedzi Arafata nie były do końca jednoznaczne, a poza tym, co być może było jeszcze ważniejsze, jego słów nie można było traktować jako opinii całej OWP. Był on jej przewodniczącym, przywódcą jej największej frakcji, Fatah, lecz w ramach OWP działały także inne grupy.

Fundamentaliści i intifada

W rzeczywistości OWP nie posiadała jednolitego przywództwa, stanowiła raczej organizację skupiającą kilka niezależnych grup. Wśród nich były Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny kierowany przez G.Habasza i frakcja Abu Nidala, które ostro przeciwstawiały się jakiemukolwiek kompromisowi i zdecydowane były prowadzić walkę w celu zniszczenia państwa Izrael. Pomimo działań wskazujących na zmianę polityki Arafata, fundamentaliści nadal działali w ramach OWP. W rezultacie rząd izraelski nadal mógł prowadzić politykę nie uznawania OWP i odmawiać negocjacji z tą organizacją, którą uznawał za terrorystyczną.

W roku 1987 incydent w strefie Gazy zapoczątkował intifadę, wielkie powstanie Palestyńczyków, które niezbicie świadczyło o wrogości Arabów, zamieszkujących terytoria okupowane do rządów izraelskich. Palestyńczycy protestowali głównie rzucając kamienie i koktajle Mołotowa w czasie starć, lecz miały także miejsce poważniejsze incydenty. Brutalna reakcja Izraelczyków sprawiła, że światowa opinia publiczna odwróciła się od nich. Jednak większość Arabów zostało zabitych przez samych Palestyńczyków — ginęli jako kolaboranci lub członkowie wrogich frakcji politycznych. Powstała wtedy, organizacja fundamentalistów islamskich Hamas, która popierała wykorzystanie przemocy dla osiągnięcia celów politycznych.

Icchak Rabin
POSTACI HISTORYCZNE
Icchak Rabin (1922-95) urodził się w Jerozolimie. Ukończył studia rolnicze, jednak po wstąpieniu do podziemnej bojowej organizacji żydowskiej w czasie rządów brytyjskich w Palestynie, wybrał karierę w wojsku. W roku 1964 został szefem sztabu armii izraelskiej. Jemu przypisuje się stworzenie strategii, dzięki której Izrael w sześć dni pokonał przeciwników w wojnie w 1967 r. Po służbie na stanowiskach ambasadora w USA i ministra pracy, pełnił w latach 1974-77 funkcję premiera. Następnie (1984-1990) był ministrem obrony. Od czerwca 1992 r. ponownie sprawował urząd premiera, doprowadzając w 1993 r. do podpisania historycznych porozumień pokojowych. Został zamordowany przez żydowskiego ekstremistę w roku 1995.

Intifada trwała, zwiększając presję, pod którą znalazł się Izrael, lecz jednocześnie pogarszając jeszcze sytuację na terytoriach okupowanych i nie przynosząc pozytywnych zmian. W czasie kryzysu w Zatoce Perskiej, w latach 1990-91, Arafat zaryzykował, popierając iracką agresję na Kuwejt; w rezultacie OWP utraciła pomoc finansową, udzielaną jej dotychczas przez kraje regionu wrogie Irakowi.

W tym momencie Stany Zjednoczone zaczęły naciskać na rozpoczęcie rozmów, mających na celu opracowanie generalnego planu zakończenia konfliktu na Bliskim Wschodzie. Amerykanie mieli teraz większe pole manewru, ponieważ koniec zimnej wojny i upadek potęgi ZSRR sprawiły, że sojusz z Izraelem nie był już dla nich tak ważny. Po wojnie w Zatoce, prezydent Bush deklarował zaś nastanie „nowego porządku światowego”. Pod presją amerykańską Izraelczycy po raz pierwszy zgodzili się uczestniczyć w międzynarodowej konferencji pokojowej i prowadzić negocjacje z Palestyńczykami, choć ich delegacji nie uznano jeszcze oficjalnie za związaną z OWP.

Kolejne rundy konferencji rozpoczętej w Madrycie w październiku 1991 roku nie przynosiły istotnych postępów. Jednak w czerwcu 1992 roku w wyborach w Izraelu partia Likud straciła większość w parlamencie. Powstał rząd Partii Pracy, który przedstawił bardziej konstruktywny program pokojowy i nadzieje znów wzrosły. Deportacja aktywistów fundamentalistycznych z Izraela kilka miesięcy później wywołała jednak kolejny konflikt i pokojowe rozwiązanie znowu wydawało się odległe.

Nagle, 20 sierpnia 1993 roku, cały świat w osłupieniu wysłuchał wiadomości o osiągnięciu porozumienia. W tajemnicy przed Amerykanami, a nawet przed państwami arabskimi, zespół izraelski i palestyński, niezależnie od oficjalnych rokowań, prowadziły negocjacje w Norwegii. 13 września nastąpiło oficjalne podpisanie porozumienia przed Białym Domem, a Jasir Arafat i Icchak Rabin, premier izraelski uścisnęli sobie dłonie.

Wreszcie Izraelczycy uznali OWP, a OWP potwierdziła prawo państwa izraelskiego do istnienia i wyrzekła się stosowania przemocy. W ciągu siedmiu miesięcy w strefie Gazy i na niewielkim obszarze wokół miasta Jerycho na Zachodnim Brzegu władzę przekazano administracji palestyńskiej — początkowo sprawowała ją bezpośrednio OWP, następnie miała ona jednak przejść jak najszybciej w ręce organu wyłonionego w wyborach. Na pozostałym obszarze Zachodniego Brzegu Palestyńczycy mieli uzyskać mniejsze prawa, a wojska izraelskie tam stacjonujące miały wycofać się do baz na uboczu.

Osiągnięte porozumienie dawało możliwość dalszego rozwoju procesu pokojowego, ale nie było w nim mowy o autonomii. Utworzono organ wykonawczy, Palestyńską Radę Narodową i organ ustawodawczy, Radę Palestyńską. Miały one sprawować kontrolę nad życiem społeczności palestyńskiej. We wrześniu podpisano dodatkowe porozumienie w Oslo.

Ciągłe zagrożenie dla procesu pokojowego stanowią protesty i próby jego sabotowania. 11 listopada 1995 roku proces został zachwiany, kiedy Icchak Rabin, jego główny twórca, zginął w zamachu, przeprowadzonym przez żydowskiego ekstremistę. Na stanowisku zastąpił go Szimon Peres, jednak wybory parlamentarne w 1996 roku wygrała koalicja 8 partii prawicowych z przewodniczącym Likudu, Benjaminem Netanjachu. Polityka Netanjachu doprowadziła w roku 1997 do utknięcia negocjacji w martwym punkcie. Opóźnianie wycofywania oddziałów z Hebronu i napięcia wywołane osadnictwem żydowskim na terytoriach okupowanych sprowokowały ataki terrorystyczne.

Wszystkie te problemy mogą spowodować załamanie się kruchego procesu pokojowego. Jednak wielu Izraelczyków, Palestyńczyków i obywateli innych państw ma nadzieję na znalezienie sprawiedliwego i trwałego rozwiązania.

top