Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Izrael i świat arabski

Utworzenie państwa Izrael dało ojczyznę — od setek lat rozproszonym i prześladowanym — Żydom. Równocześnie jednak z większości Palestyńczyków uczyniło uchodźców i doprowadziło do ostrego konfliktu arabsko-izraelskiego. Jak dotąd ani walki, ani negocjacje nie przyniosły jego zakończenia

Żydowscy uchodźcy Ci uchodźcy żydowscy zostali odesłani do Europy przez żołnierzy brytyjskich. Brytyjczycy, wobec niemożności unormowania sytuacji w Palestynie, opuścili ten kraj w 1948 roku.

Uchodźca palestyński Drut kolczasty otaczający lepiankę, w którym uprzednio mieszkała arabska rodzina. Żydzi szybko zaczęli zajmować tereny opuszczone przez Arabów w czasie wojny w 1948 roku. Pozwalało na to prawo nowo utworzonego państwa Izrael, które 92% zdobytych ziem rezerwowało dla ludności żydowskiej.

W XIX wieku Żydzi zaczęli uzyskiwać prawa obywatelskie w wielu krajach europejskich (wcześniej, przez całe wieki, stosowano wobec nich dyskryminujące prawa). Nie zlikwidowało to jednak głęboko zakorzenionych uprzedzeń, w związku z czym dyskryminacja trwała nadal. Teodor Herzl (1860-1904), publicysta żydowski działający w Wiedniu, doszedł do przekonania, że Żydzi mogą być naprawdę wolni tylko we własnym kraju. Stanął on na czele ruchu syjonistycznego, który za zadanie postawił sobie doprowadzenie do odrodzenia państwa Izrael na biblijnych terenach Palestyny.

W tym czasie Palestyna wchodziła w skład Imperium Osmańskiego i do I wojny światowej osadnictwo żydowskie było tam znikome. W czasie wojny, walcząca z Turkami Wielka Brytania, wsparła arabskie powstanie antytureckie (1916), równocześnie jednak, zgodnie z deklaracją A.J.Balfoura, zapowiedziała pomoc w realizacji idei „żydowskiej siedziby narodowej” w Palestynie.

W 1918 roku Imperium Osmańskie rozpadło się, a kontrolę nad obszarami Bliskiego Wschodu przejęły Francja i Wielka Brytania, które sprawowały tam władzę z ramienia Ligi Narodów. Na swoich terytoriach mandatowych Brytyjczycy utworzyli dwa państwa arabskie — Transjordanię (obecnie Jordania) i Irak, zachowując bezpośrednie zwierzchnictwo nad resztką terytorium Palestyny (bowiem 2/3 historycznej Palestyny przydzielono Jordanii), gdzie coraz liczniej napływali osadnicy żydowscy.

Działecze syjonistyczni Działacze syjonistyczni, przybywający w 1918 r., rok po deklaracji A.J.Balfoura, do znajdującej się pod kontrolą brytyjską Palestyny.

Ojczyzna

Jednak zarówno Brytyjczycy, jak i Żydzi wydawali się nie brać pod uwagę problemów związanych z obecnością arabskiej ludności na terenie Palestyny, prawdopodobnie z tego powodu, że jeszcze nie wykształciło się wśród niej silne poczucie odrębności narodowej (Palestyńczycy to Arabowie, niczym nie różniący się od swoich ziomków w ościennych krajach — pismem, kulturą, historią, religią…).

Sytuacja pogorszyła się jeszcze wraz z masowym napływem Żydów, emigrujących z nazistowskich Niemiec. Brytyjczycy starali się ograniczyć imigrację żydowską, co wywołało protesty organizacji syjonistycznych. Narastał zbrojny opór osadników żydowskich, który stał się szczególnie silny po II wojnie światowej. Brytyjczycy zawracali całe statki bezdomnych żydowskich imigrantów, którzy ledwie co uszli z życiem z niemieckich obozów zagłady. Nie mogąc spełnić sprzecznych żądań Arabów i Żydów, Wielka Brytania pozbyła się ostatecznie swojego mandatu. Zgodnie z rezolucją ONZ z 1947 roku, Palestyna miała zostać podzielona na dwa państwa połączone unią gospodarczą, jednak projektu tego nie zaakceptowali Arabowie. Dzień przed zapowiedzianym wycofaniem się wojsk brytyjskich, żydowska Tymczasowa Rada Narodowa proklamowała utworzenie państwa Izrael. W odpowiedzi oddziały armii egipskiej, irackiej, syryjskiej, libańskiej, jordańskiej, jemeńskiej i Arabii Saudyjskiej (przy współudziale angielskiego lotnictwa z terenów Jordanii) wkroczyły do Palestyny.

Konflikty arabsko-izraelskie

Pomimo przewagi liczebnej Arabowie przegrali, a setki tysięcy Palestyńczyków opuściły tereny zajęte przez armię izraelską i jako uchodźcy osiedliły się w państwach ościennych. Walki ustały, jednak żaden z krajów arabskich nie uznał Izraela.

Pozostając w ciągłym zagrożeniu, Izrael stworzył silną armię. W czasie wojny sześciodniowej w 1967 roku, wojska izraelskie zajęły resztę Palestyny, aż po rzekę Jordan (tzw. Zachodni Brzeg), znajdującą się dotychczas pod kontrolą Jordanii wschodnią część Jerozolimy, syryjskie Wzgórza Golan oraz kontrolowany przez Egipt Okręg Gazy.

To przygniatające zwycięstwo jeszcze bardziej oddaliło możliwość trwałego pokoju w regionie, jako że pod okupacją izraelską znalazło się ponad milion Palestyńczyków, mieszkających na Zachodnim Brzegu. Palestyńczycy w ciągu tych lat wykształcili silne poczucie odrębności narodowej, a ich interesy na arenie międzynarodowej reprezentowała utworzona w roku 1964 Organizacja Wyzwolenia Palestyny (OWP), na czele której w 1969 roku stanął Jasir Arafat. Izrael nie uznał OWP, uważając ją za organizację terrorystyczną. Sytuacja skomplikowała się jeszcze bardziej z powodu poparcia ekonomicznego, jakiego Izraelowi udzielały USA. Zaangażowanie USA po stronie Izraela spowodowało, że Związek Radziecki popierał Arabów i w ten sposób konflikt na Bliskim Wschodzie stał się częścią zimnej wojny.

Menachem Begin Menachem Begin, przywódca organizacji paramilitarnej działającej w czasach, gdy Palestyna była brytyjskim terytorium mandatowym, a od 1977 r. premier Izraela, na spotkaniu z Jimmy Carterem w lipcu 1977 r. W roku następnym Begin brał udział w rozmowach w Camp David, które doprowadziły do pokoju z Egiptem. Begin był zwolennikiem żydowskiego osadnictwa na Zachodnim Brzegu, co utrudniało proces normalizacji sytuacji na Bliskim Wschodzie.
WAŻNIEJSZE DATY
1896 — Teodor Herzl publikuje swój projekt utworzenia państwa żydowskiego w Palestynie
1916 — Powstanie arabskie przeciwko Turkom
1917 — Deklaracja A.J.Balfoura; Brytyjczycy okupują Palestynę
1920 — Pierwsze zamieszki, spowodowane niezadowoleniem z żydowskiego osadnictwa
1936 — Arabskie powstanie w Palestynie
1947 — ONZ ogłasza rezolucję, postanawiającą o podziale Palestyny na dwa państwa
1948 — Brytyjczycy opuszczają Palestynę; proklamacja państwa Izrael i wojna
1956 — Kryzys sueski
1967 — Wojna sześciodniowa
1973 — Wojna Jom Kipur
1977 — Likud formuje rząd Izraela
1978 — Rozmowy w Camp David
1982 — Oddziafy OWP opuszczają Liban
1987 — Powstanie palestyńskie
1993 — Porozumienie izraelsko-palestyńskie o autonomii Okręgu Gazy i Jerycha

W 1973 r. niespodziewany atak wojsk egipskich i syryjskich zaskoczył Izraelczyków (tzw. wojna Jom Kipur). Jednak, po początkowych porażkach, armia Izraela odniosła spektakularne zwycięstwo, umieszczając swe oddziały na zachodnim brzegu Kanału Sueskiego. Rozczarowani postawą swojego radzieckiego sojusznika, Egipcjanie rozpoczęli w 1978 roku negocjacje z Żydami, które odbywały się w rezydencji prezydenta USA Jimmy Cartera w Camp David w stanie Maryland.

Sytuacja patowa

W 1979 roku, w Waszyngtonie podpisano układ pokojowy, na mocy którego Izrael zwrócił Egiptowi półwysep Synaj, w zamian za uznanie państwa Izrael. Jednak nadzieje na normalizację sytuacji w całym regionie nie spełniły się. Pozostałe państwa arabskie dalej odmawiały Izraelowi prawa do istnienia, natomiast Żydzi nie chcieli uznać OWP jako oficjalnego reprezentanta interesów palestyńskich, nie zgadzali się również na utworzenie państwa palestyńskiego na Zachodnim Brzegu. W 1977 roku zwycięstwo w wyborach parlamentarnych odniósł blok partii prawicowych Likud, którego polityka wobec Arabów była jeszcze bardziej bezkompromisowa niż Izraelskiej Partii Pracy, rządzącej krajem w latach 1948-1977.

W 1981 r. samoloty izraelskie zbombardowały obiekty na terytorium Iraku, w celu uniemożliwienia temu krajowi wyprodukowania broni jądrowej. Rząd zaczął zachęcać Żydów do osiedlania się na Zachodnim Brzegu, co wzbudziło ostre protesty Palestyńczyków. W 1982 roku armia izraelska interweniowała w czasie wojny domowej w Libanie, wypędzając z tego kraju oddziały OWP. Jednak masakry dokonane przez oddziały Falangi Libańskiej (chrześcijańskiej milicji) w obozach palestyńskich, do których dostępu strzegły oddziały izraelskie, poruszyły opinię publiczną całego świata i spowodowały, że wielu Izraelczyków odniosło się negatywnie do całej operacji. Wprawdzie w 1993 roku OWP ostatecznie uznała prawo Izraela do istnienia, a władze izraelskie zgodziły się na to, że OWP jest reprezentantem narodu palestyńskiego, to jednak proces pokojowy postępuje bardzo powoli i jest co jakiś czas przerywany z powodu ataków terrorystycznych przedstawicieli skrajnych ugrupowań islamskich.

top