Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Wojny RELIGIJNE

Demony atakują Kościół Demony atakują Kościół — detal z XVII wiecznego
malowidła alegorycznego.

„Chrześcijańska religia miłości była przez ponad osiemnaście wieków religią nienawiści i prześladowań dla inaczej myślących. Żadna inna religia nie kosztowała ludzkości tyle krwi i przelanych łez, żadna inna religia nie była źródłem tak potwornych okrucieństw. Tam gdzie chodzi o wojny i masowe mordy, księża chrześcijańscy zawsze gotowi są udzielić poświęcenia i podburzyć przeciw innemu narodowi, a wznosząc ręce do tego samego Boga miłości, modlą się o wytępienie przeciwnika”.
(August Bebel, niemiecki polityk, 1840–1913)

Przez ponad sto lat w Europie szalały konflikty o podłożu religijnym. Dopiero po wyczerpaniu stron w wyniku wojny trzydziestoletniej (1618-48) zakończył się okres krwawych walk, a fanatyzm religijny zaczął słabnąć.

W ROKU 1517 Marcin Luter, niemiecki mnich, zaczął reformację, która miała podzielić większą część Europy na dwa wrogie obozy — katolików i protestantów. Jednak, mimo gwałtownych zamieszek na terenie podzielonych Niemiec, wojna religijna na pełną skalę nie wybuchła aż do roku 1546, kiedy cesarz Karol V Habsburg podjął zdecydowaną, choć bezskuteczną próbę stłumienia protestanckiej herezji.

Sto lat konfliktów

W stuletnim konflikcie, który po tym nastąpił, przekonania religijne były ważnym motywem, lecz rzadko motywem jedynym. Kwestie polityczne i religijne często się ze sobą mieszały, tak jak w przypadku działań książąt niemieckich, zarówno protestanckich, jak i katolickich, których głównym pragnieniem było ograniczenie autorytetu cesarzy z dynastii Habsburgów. Czasami względy polityczne brały górę nad przekonaniami religijnymi i katolicka Francja, na przykład, sprzymierzała się z protestanckimi, a nawet muzułmańskimi wrogami również katolickich Habsburgów.

Noc św.Bartłomieja W wiekach XVI i XVII wojna związana była często z konfliktami religijnymi. W roku 1572 masakra hugenotów francuskich w Paryżu w noc św. Bartłomieja wywołała falę oburzenia wśród protestantów w innych krajach. Rzym i Hiszpania poparty katolików.

Wojny w Niemczech zakończyły się pokojem augsburskim w roku 1555. Ponieważ żadnej ze stron nie udało się wygrać, traktat dawał władcy każdego państwa prawo do decydowania o obwiązującej na jego terytorium religii. Prawo to odnosiło się tylko do katolicyzmu i luteranizmu, pomimo rosnących wpływów bardziej radykalnego odłamu protestantyzmu — kalwinizmu. Wkrótce potem walki przeniosły się bardziej na zachód. We Francji hugenoci (protestanci) stanowili silną liczebnie mniejszość, mającą poparcie szczególnie wśród szlachty i kupców. Po śmierci Henryka II, w roku 1599, władza monarchy osłabła i władca zmuszony został do manewrowania między stronnictwami katolickimi i hugenockimi, podczas gdy te uwikłały się w pasmo długich wojen religijnych.

burbon Protestancki król Henryk IV z dynastii Burbonów nawrócił się na katolicyzm w roku 1594, aby przywrócić spokój we Francji. Miał powiedzieć wtedy: „Paryż wart jest mszy”.

Najbardziej spektakularnym epizodem tych walk byty masakra w noc św. Bartłomieja w roku 1572, kiedy katolicy — na umówiony sygnał — wyszli z domów i zabijali wszystkich protestantów, jakich spotkali na swej drodze [zob. artykuł w uStroniu, pt.: Wojny religijne we Francji]. Gdy Francję sparaliżowała wojna domowa, Holendrzy wznieśli bunt przeciwko Hiszpanii, napięcie rosło także w stosunkach pomiędzy Hiszpanią i Anglią.

Religia odgrywała ważną rolę w tych konfliktach, a od połowy lat osiemdziesiątych XVI wieku zaangażowały się w nią kolejne państwa. Angielskie siły ekspedycyjne wspomagały holenderskich rebeliantów, hiszpańska armada płynącą na Anglię została doszczętnie rozbita, a oddziały hiszpańskie interweniowały we Francji po stronie katolików. Wreszcie wojny wycieńczyły Hiszpanię, której nie udało się złamać oporu protestantów w wyżej wymienionych krajach. Sytuację we Francji skomplikował fakt, że król Henryk III (który rządził w latach 1574-89) byt ostatnim z rodu Walezjuszy i że jego następca, Henryk z Nawarry, byt hugenotem. Gdy Henryk III i inni przywódcy zginęli w serii zamachów, Henryk z Nawarry został w 1589 roku pierwszym królem z dynastii Burbonów. Jednakże opór przeciwko monarchii protestanckiej nie osłabł, szczególnie w silnie katolickim Paryżu. Henryk zdał sobie sprawę, że istnieje tylko jeden sposób, aby zdobyć poparcie większości swych poddanych i w roku 1593 nawrócił się na katolicyzm. We Francji uspokoiło się, Hiszpanie zostali wypędzeni, a Henryk starał się przywrócić jedność narodu, wydając w roku 1598 edykt nantejski, który wprowadzał pewien zakres tolerancji religijnej w stosunku do hugenotów. Mieli oni pozostać znaczącą mniejszością aż do 1628 roku, gdy silny i bezwzględny minister królewski, kardynał Richelieu, rozbroił ich i zniszczył ich twierdze [zob. artykuł w uStroniu, pt.: Mordercza religijna wojna]. Motywy, jaki mi kierował się kardynał Richelieu, nie miały jednak charakteru religijnego, chodziło mu przede wszystkim o stworzenie silnego państwa francuskiego i osłabienie monarchii habsburskiej.

Habsburgowie wywołują wojnę

Szansa dla Richelieu nadarzyła się w czasie wojny trzydziestoletniej (1618-48), najbardziej wyniszczającego spośród europejskich konfliktów religijnych. Konflikt zaczął się, gdy Czesi nie zgodzili się zaakceptować głowy rodu Habsburgów, Ferdynanda, jako swego króla. Na spotkaniu z przedstawicielami Ferdynanda, Czesi wyrzucili ich bezceremonialnie przez okno (defenestracja praska) i wybrali na króla innego władcę niemieckiego, protestanckiego elektora Palatynatu.

WAŻNIEJSZE DATY
1517 Początek reformacji
1546-55 Karol V usiłuje zniszczyć protestantów w Niemczech
1555 Pokój augsburski
1562-98 Religijne wojny domowe we Francji
1568 Początek buntu prowincji niderlandzkich przeciwko Hiszpanii
1572 Masakra w noc św. Bartłomieja
1588 Zniszczenie hiszpańskiej armady
1589 Henryk IV, pierwszy król z dynastii Burbonów
1598 Edykt nantejski
1618 Defenestracja praska
1621 Wybuch nowej wojny hiszpańsko-holenderskiej
1631-32 Sukcesy protestanckich Szwedów w bitwach pod Breitenfeld i Lützen
1634 Zamordowanie Wallensteina
1635 Bezpośrednia interwencja francuska w wojnie trzydziestoletniej
1643 Francuskie zwycięstwo pod Rocroi kończy militarną supremację Hiszpanii
1648 Pokój westfalski kończy wojnę trzydziestoletnią i hiszpańsko-holenderską

Wspomagany przez niemieckich sprzymierzeńców oraz hiszpańskich i habsburskich krewnych Ferdynand — teraz cesarz niemiecki — rozbił Czechów w bitwie pod Białą Górą w roku 1620 i narzucił im katolicyzm. Jednak konflikt między państwami katolickimi a protestanckimi wkrótce rozszerzył się na większość terytorium Europy (Rzeczpospolita nie brata oficjalnie udziału w wojnie, choć walczyli w niej najemnicy polscy, na przykład słynni lisowczycy). Prawie w tym samym czasie na nowo rozgorzała wojna hiszpańsko—holenderska (1621).

Polityka mocarstwowa

Nastąpiły lata ofensyw i kontrofensyw, oblężeń i rabunków, które siały zniszczenie szczególnie na ziemiach niemieckich. Do 1630 roku sukcesy odnosiły siły katolickich Habsburgów, a kiedy interweniował król duński, jego oddziały zostały rozgromione. Sytuacja skomplikowała się, gdy Wallenstein, jeden z cesarskich (habsburskich) przywódców, podjął próbę realizacji swoich osobistych planów. Został on zamordowany przez własnych oficerów w roku 1634, co stanowiło znak, że wojnę zdominowały polityczne spory o władzę. Protestanci znaleźli nowego lidera w osobie szwedzkiego króla Gustawa Adolfa, którego genialne zwycięstwa pod Breitenfeld w 1631 roku i Lützen w roku 1632 całkowicie zmieniły sytuację. Jednak sam Gustaw zginął pod Lützen, a Szwedzi stali się najemnikami, opłacanymi przez Richelieu. W końcu katolicka Francja przystąpiła do wojny przeciwko katolickim Habsburgom i obie strony starły się w zaciętej walce, w której problem wyznania stracił swoje znaczenie.

konflikt Różnice religijne były jedną z przyczyn konfliktu między Hiszpanami a Holendrami w czasie rewolty w Niderlandach. Protestantyzm w Holandii czynił szybkie postępy, a król hiszpański, Filip II, zdecydowany był siłą wytępić herezję.

Na mocy pokoju westfalskiego (1648) Francja umocniła swoje zdobycze. Państwa niemieckie uniezależniły się od cesarza, co zostawiało otwartą drogę dla francuskiej ekspansji. Porozumienie w sprawach religijnych zostało oparte na postanowieniach pokoju augsburskiego, lecz objęto także kalwinistów. Wydawało się, że emocje związane z religią wypaliły się i choć trudno mówić o nastaniu czasów całkowitej tolerancji, Europa nie miała już się stać sceną tak wielkich wojen religijnych..

topNa podstawie: Historia świata — 43