Wysuń menu główne / MAIN MENU «•» wysuń / schowaj MENU
uStronie INDEX
Strona zgodna z najnowszą normą XHTML 1.1.: uStronie :. Spis artykułów / CONTENT
forum | chat | księga gości
INDEX Biblia Artykuły Hebrajski

Reformacja w Anglii — czas przemian

Henryk VIII i Anna Boleyn

„Świat ten tkwił w wirze przemian
i przewartościowywania opinii”.

TAK J.J.Scarisbrick opisuje XVI-wieczną Anglię, w swej biografii króla Henryka VIII. Wstrząsy religijne na kontynencie europejskim wzbudziły w niektórych przekonanie, że uznana religia wymaga zreformowania.

W Anglii znalazły poparcie kontrowersyjne poglądy Marcina Lutra. Przetrwali też lollardowie — gorliwi ewangelizatorzy i obrońcy Biblii, których nauki szerzyły się tam od końca XIV wieku.

W 1526 roku, wbrew wysiłkom potężnych wrogów, do Anglii dotarły egzemplarze Pism Greckich, przetłumaczonych na język angielski przez Williama Tyndale'a. Wyszło na jaw, że tradycyjne nauki katolickie, takie jak wiara w czyściec i przeistoczenie, a także celibat duchownych, nie mają podstaw biblijnych.

Tomash Cranmer

Jednakże do rozkwitu reformacji w Anglii przyczyniły się w głównej mierze kłopoty rodzinne króla. Henryk VIII chciał się rozwieść ze swą katolicką żoną, Katarzyną Aragońską — pragnął bowiem mieć męskiego dziedzica tronu. Z sześciorga dzieci, które urodziła mu Katarzyna, wszystkie — z wyjątkiem jednej córki, Marii — przyszły na świat martwe albo zmarły we wczesnym dzieciństwie. Poza tym, Henryk zakochał się w młodej, pełnej życia Annie Boleyn i postanowił ją poślubić.

Zasługi dla reformacji nieświadomie położył też potężny i wpływowy sojusznik króla — kardynał Tomasz Wolsey. Odkąd w roku 1509 Henryk zaczął panować — Wolsey stopniowo zdobywał coraz większą władzę i bogactwo. W końcu ustępował pozycją tylko królowi. Ale nie cieszył się popularnością, gdyż był despotyczny i podnosił podatki. Zdawał się też uważać, iż prawa kościelne go nie dotyczą — miał bowiem dwoje nieślubnych dzieci.

Przeciw Wolseyowi spiskowała szlachta, a o jego zgubie przesądził fakt, iż nie zdołał uzyskać dla Henryka rozwodu, którego ten tak rozpaczliwie pragnął. Pozbawiony wszelkich godności, zmarł w 1530 roku — tuż przed tym, gdy miał stanąć przed królem pod zarzutem zdrady stanu.

W Anglii nasilił się antyklerykalizm. Jak pisze historyk Scarisbrick, „dowodzono, że Kościół wymaga radykalnego oczyszczenia, że społeczeństwo nie może już dłużej dźwigać na swych barkach tego nieopłacalnego ciężaru, tej potężnej instytucji, która zużyła tyle siły ludzkiej i bogactwa, tyle brała, a tak mało dawała w zamian, (…) oraz że odpływ angielskich pieniędzy do Rzymu (…) zrujnował [angielską] gospodarkę”.

Czasy Cromwella

Tomash Cromwell

Trudności małżeńskie pomógł Henrykowi „rozwiązać” jego główny doradca, Tomasz Cromwell, oraz nowy arcybiskup Canterbury, Tomasz Cranmer. Kościół angielski — którego głową został król — odciął się od Kościoła rzymskiego. W roku 1533 Cranmer unieważnił małżeństwo Henryka z Katarzyną Aragońską. Henryk zdążył już poślubić Annę Boleyn, która spodziewała się dziecka. To uniezależnienie się od papieża pociągnęło za sobą daleko idące skutki.

Cromwell uzyskał nieograniczoną władze nad Kościołem i podlegał tylko królowi. Stopniowo likwidowano klasztory, a ich majątek przejmowała korona, co przyniosło tak potrzebny dochód. Ponadto Cromwell w znacznym stopniu przyczynił się do wydania i rozpowszechnienia Biblii w języku angielskim. A.G.Dickens w swej książce The English Reformation (Reformacja w Anglii) wyjaśnia: „Inicjatywa polityczna, finanse, zaplanowanie wydania Wielkiej Biblii i nacisk na jej wprowadzenie w Kościele angielskim — za tym wszystkim stał pełnomocnik królewski Tomasz Cromwell”.

Katarzyna Aragońska i William Tyndale

Kiedy Biblia stała się dostępniejsza dla ogółu — zaczęła kształtować pogląd ludzi na tradycję religijną. Dickens zauważa: „Niekłamana prostota życia Jezusa Chrystusa i Apostołów dziwnie różniła się od potężnej machiny, posługującej się prawem i środkami przymusu, od niezmiernego bogactwa oraz okazałych dzieł architektury Kościoła z okresu późnego średniowiecza i renesansu”.

Henryk VIII do pewnego stopnia był zainteresowany zreformowaniem religii, ale często o jego postępowaniu decydowały względy polityczne, a nie silne przekonania religijne. Dobrze wiedział o istnieniu na dworze dwóch zwalczających się stronnictw: zwolenników reform oraz konserwatystów, którzy opowiadali się za tradycyjną religią. Chcąc panować nad sytuacją, zręcznie wygrywał jednych przeciw drugim.

Tomash Wolsey

W roku 1540 złotą erę reform przerwał na jakiś czas upadek Cromwella. Jego konserwatywni wrogowie przekonali Henryka, że jest on zdrajcą i heretykiem, w wyniku czego został stracony bez rozprawy sądowej.

W tym czasie zdawało się, że konserwatyści są górą. Nie zdołali jednak położyć kres reformom, które zdążyły już się przyjąć. Niemniej reformacja nie spełniła oczekiwań. Protestanccy reformatorzy nie wykorzenili wielu fałszywych nauk ludzkich ani tradycji, którymi skażona była religia rzymskokatolicka.

Kiedy w roku 1543 Henryk poślubił swą szóstą i ostatnią żonę, Katarzynę Parr — zwolennicy reform nabrali otuchy. Katarzyna ogromnie interesowała się naukami nowej religii. Ale konserwatyści nie zamierzali ulec bez walki. Ich knowania i dworskie intrygi sprawiły, że nowa królowa musiała rozpaczliwie walczyć o życie…

… opowiada o tym kolejny artykuł w uStroniu, zatytułowany: Jak taktowna królowa pokonała spiskującego biskupa

topPrzebudźcie się! nr 16 z 22 sierpnia 1998